Geitenbrein

brein, hersenen, neurowetenschap

klik om een oordeel te geven!
Laatst stond ik bij de islamitische slager, waar ze geitenhersenen verkopen. Ik heb het nooit zo op orgaanvlees, want het lijkt me teveel op wat wij zelf meetorsen. Zo’n geitenbreintje bijvoorbeeld ziet er verdacht menselijk uit. Gelukkig hebben de meeste Nederlanders nog nooit een brein in handen gehad en worden ze niet geplaagd door deze associaties. Maar bij de slager dus vroeg een mevrouw wijzend op een geitenbrein: ‘Is dat vers?’ waarop de slager zei: ‘Mevrouw, ze liggen bij wijze van spreken nog te denken.’

Een week later zat ik in een zaal met een stel andere, wat minder verse, maar onmiskenbaar levende breinen, na te denken over het hedendaagse conundrum ‘wij zijn ons brein’. De dienstdoende neurofysioloog bood een verpletterende rondgang door de schedelinhoud. Miljarden neuronen, tienduizenden kilometers bekabeling, voetbalvelden vol receptoren en een duizelingwekkende variatie op het gebied van neurotransmitters, die binnen dit labyrinth van welhaast galactische proporties ook nog eens een almaar wisselende dienstregeling bewerkstelligen als het om de doorlating van prikkels gaat.

Toen stond er een man op die vroeg: ‘Wat hebben we nu eigenlijk voor bewijsmateriaal voor de hypothese dat gedachtes uit neuronen voortkomen?’ De neurofysioloog verwees terug naar zijn uitgangsbetoog. De man ging weer zitten. En de herkomst van gedachtes bleef duister.

Pas achteraf zag ik hier een misverstand. Wij zaten daar immers niet om een neurofysiologisch experiment te bespreken. De man stelde een wetenschappelijke vraag, maar dit was een filosofische bijeenkomst, althans dat was de bedoeling. De neurofysioloog vond het wel grappig dat ik een verschil maakte tussen een wetenschappelijke en een filosofische vraag. Een onderscheid dat hem niet erg in vervoering bracht.

Maar als ik dat onderscheid niet maakte dan zou ik geen woord durven zeggen in het debat over de herkomst van onze gedachtes. Ik heb immers nog nooit iets aan neurowetenschap gedaan. Het is zelfs maar de vraag of ik een neuron als een neuron zou herkennen onder de microscoop.

Maar wat doet filosofie dan in het neurofysiologisch laboratorium? Helemaal niks, zou ik zeggen. Maar zo gauw de neurofysioloog zijn lab verlaat om zijn boodschap aan de wereld te gaan verkondigen dan staat de filosoof klaar om het misverstand op te helderen dat zo kernachtig geformuleerd is in de wij-zijn-ons-brein mantra. Want heeft iemand ooit in een laboratorium waargenomen dat een gedachte eigenlijk een neuron bleek te zijn? Als er nu een grapjas opstaat met de bewering: jawel hoor! dan is de volgende vraag: en wat zag u toen? Want je kunt wel zeggen dat een brein ‘bij wijze van spreken’ nog ligt te denken. Maar zien kun je dat nooit. Ook niet door een microscoop.

Reacties

Dat is een interressant vergelijk, de CD en DVD. Dat laat nu juist zien dat alles wat er op staat niet door de CD en DVD zelf wordt geproduceerd maar daar slechts is opgeslagen. Alle informatie op de DVD en CD komt van buiten, beide media zijn in wezen uitermate passief. Je zou kunnen stellen dat beide media een 'doorgangsmedia' zijn en kunnen alleen in die zin functioneren. Daarmee wordt dus eigenlijk bewezen dat ook de hersenen een 'doorgangsmedia' zijn van een proces dat zich eigenlijk buiten de hersenen afspeelt. Het feit dat ze CD , DVD en hersenimpulsen op een scherm zichtbaar kunnen maken veranderd niets aan het feit dat het doorgangsmedia zijn, het wordt daar alleen maar zichtbaar. De neuroloog in het verhaal is de electronisch ingenieur die denkt dat de CD muziek is en de DVD film - en dat beiden hun specialisme in het moment zelf produceren - terwijl ieder zinnig mens weet dat ze slechts dat weergeven wat in het verleden buiten de media om eerst is geproduceerd.

Alexander H op 16-12-2012 om 20:35

Ze kunnen nu de impulsen vanuit je visuele cortex zichtbaar maken op een scherm. Nog niet erg duidelijk maar enfin.
Het probleem is eigenlijk hoe informatie wordt waargenomen,opgeslagen, verwerkt en weer waarneembaar wordt gemaakt. Net hetzelfde als je van een CD met de nodige apparatuur zegt: Dit is muziek! De muziek op een CD kan je ook niet rechtstreeks horen of waarnemen. De vanzelfsprekendheid waarmee we vandaag film op DVD kunnen bekijken, maakt beweringen mogelijk in de zin: " Goeie film die DVD! " zonder te vermelden welke technologie er nodig is om de informatie op een DVD als een film te beoordelen. Het hoesje volstaat. Het feit dat men nu al met cochleaire implantaten doven opnieuw kunnen laten horen, door de geluidsgolven om te zetten in elektrische impulsen die onze hersenen kunnen interpreteren als klanken en taal maakt het aannemelijk dat gedachten niet meer is dan informatie die op een of andere manier kan opgeslagen, verwerkt en weergegeven via onze zintuigen en hersenen en bijhorende organen. In elk geval is een gedachte niet noodzakelijk opgeslagen in 1 neuron, het netwerk van neuronen daarentegen kan de informatie die we gedachten noemen wel degelijk opslaan en verwerken. Het feit dat er nu ook al machines zijn die kunnen bestuurd worden door gedachten, levert opnieuw evidentie in die zin. Tenslotte hoef je ook geen atoom letterlijk te zien om aan te nemen dat er zoiets bestaat als atomen en een heleboel veel kleinere deeltjes. Het feit dat we dat kunnen vaststellen of meten volstaat. De subjectieve beleving van gedachten blijft persoonlijk, maar wie wet zullen ooit mensen via technologie ooit kunnen communiceren met elkaar via gedachten, zonder stem of de klassieke media. Als je de hypothese zou stellen: " kan je muziek opslaan op een schijfje" , dan vinden we dat perfect normaal. Maar blijkbaar vinden sommige mensen het minder normaal dat gedachten en emoties kunnen opgeslagen en verwerkt worden in hersenen en een netwerk van neuronen. Toch gaat het hier om een zelfde principe. Je hoeft dus een gedachte niet rechtstreeks te kunnen zien, je hoeft er enkel een brein voor te hebben, net zoals je van een CD niet rechtstreeks kan zien of er nou muziek opstaat zonder de nodige apparatuur. En denk nou niet dat je wijzer wordt door de putjes in een CD te analyseren met een microscoop om de muziek te kunnen horen. In elk geval zullen de gehandicapten die gebruik maken van een prothese die kan bestuurd worden door gedachten er niet aan twijfelen dat dit het resultaat is van hun brein. Het brein zal zelfs die prothese na een wenningperiode aanvaarden als een stuk lichaam dat behoort tot het eigen lichaamsschema.

Stefan Noppen op 10-06-2012 om 20:35