Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg

Geboren

5 maart 1871 Zamość, Polen

Overleden

15 januari 1919 Berlijn, Duitsland

Hoofdwerken

Massenstreik, Partei und Gewerkschaften (1906), Die Akkumulation des Kapitals (1912), Die russische Revolution (1922)

Opleiding

Filosofie, economie, geschiedenis, wiskunde

‘Vrijheid alleen voor de aanhangers van de regering, alleen voor leden van een partij – al zijn zij nog zo talrijk – is geen vrijheid. Vrijheid is altijd vrijheid van de andersdenkenden.’

De Poolse Rosa Luxemburg was activist, filosoof en medeoprichter van de communistische partij in Duitsland. Tijdens de Berlijnse communistische ‘Spartakus-opstand’ in 1919 werd zij als een van de leiders gearresteerd en vermoord door rechts-nationalistische militairen. Pas een paar maanden later werd haar lichaam gevonden in het Landwehrkanaal.
 
Al van jongs af aan was Luxemburg politiek actief. In Polen zette ze zich in voor de illegale socialistische arbeidersbeweging. Toen er gevaar voor arrestatie ontstond, vluchtte ze naar Zürich en ging daar studeren. Na haar studie vestigde Luxemburg zich in Berlijn en werd ze een van de leidende figuren binnen de Duitse socialistische partij. Ze publiceerde boeken, artikelen, brochures en pamfletten, en was een overtuigend spreker voor publiek.
 
Luxemburg zette zich af tegen de gematigden binnen de socialistische partij. Ze was geen voorstander van de geleidelijke invoering van sociale verbeteringen. Het kapitalisme kon niet stapsgewijs hervormd worden; de enige manier waarop kapitalisme zou verdwijnen was door revolutionaire acties. Luxemburg legde daarbij de nadruk op de noodzaak van een spontaan karakter van een massabeweging. De revolutie moest niet georganiseerd worden door de partij, maar voortkomen uit directe, spontane acties van de arbeiders zelf, zoals massastakingen.
 
Haar hoofdwerk Die Akkumulation des Kapitals (1912) is een commentaar op, en voortbouwing van de theorie van Karl Marx. Kapitalisme kon blijven bestaan zolang groei mogelijk was. Luxemburg betoogde dat voor die groei het kapitalisme afhankelijk was van gebieden die nog niet kapitalistisch waren, zoals koloniën: alleen daar was een afzetmarkt voor de overproductie van goederen. Kapitalisme ging volgens haar daarom altijd samen met imperialisme, kolonialisme en militarisme.
 
Luxemburg verzette zich consequent tegen oorlog en nationalisme. Toen zij arbeiders opriep om te weigeren de wapens op te nemen tegen medearbeiders, werd zij veroordeeld tot gevangenisstraf. De eerste wereldoorlog bracht zij grotendeels in de gevangenis door. Daar bleef zij schrijven – haar artikelen werden naar buiten gesmokkeld.
 
Luxemburg was onder de indruk van de Russische revolutie in 1917, maar bekritiseerde communist Lenin met haar woorden over het belang van democratische vrijheden: ‘Zonder algemene verkiezingen, ongehinderde vrijheid van drukpers en vergadering, zonder een vrije strijd van opinies kwijnt het leven in elke openbare instelling weg, wordt het een schijnleven, waarin alleen de bureaucratie het actieve element vormt.’ Haar uitspraak ‘vrijheid is altijd vrijheid van de andersdenkenden’ is beroemd geworden.
 

VIDEO

Trailer van speelfilm ‘Rosa Luxemburg’

LINKS
 

  • Podcast In Our Time over Luxemburg (Eng)
https://www.bbc.co.uk/programmes/b08lfc77
 
  • Digitale edities van boeken van Luxemburg
https://www.marxists.org/nederlands/luxemburg/
 

Opmerkelijk

Toen Luxemburg als negentienjarige Polen moest verlaten, zou een katholieke priester haar geholpen hebben de grens van Zwitserland over te steken. Als Joodse deed zij alsof zij zich tegen de wil van haar familie in het buitenland katholiek wilde laten dopen om met een geliefde te kunnen trouwen.

Vrouwelijke denkers

Waarom lezen we zo weinig over vrouwelijke filosofen? Wij vonden het tijd voor verandering, want ook op filosofie.nl waren de vrouwelijke denkers niet zichtbaar genoeg. Daarom in dit dossier: inleidingen tot de belangrijkste vrouwen uit de...

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.