Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

VU krijgt 2,4 miljoen euro van Templeton Foundation

Jeroen de Ridder: 'Met wetenschap kun je niet alles te weten komen'

donderdag 17 januari 2013

De VU krijgt 2,4 miljoen euro van De Templeton World Charity Foundation om te onderzoeken of wetenschap de enig mogelijke manier is om kennis te verwerven. Ze wil met dat geld onder meer de vrije wil, rationaliteit en moraliteit redden uit handen van neurowetenschappers Victor Lamme en Dick Swaab.

‘Als je echt wilt weten hoe iets zit, moet je wetenschappelijk onderzoek doen.’ Zo typeert Jeroen de Ridder, filosoof aan de VU, de volgens hem heersende gedachte van het sciëntisme. ‘Ik ben niet tegen wetenschap, maar ik denk wel dat deze gedachte overtrokken is. Ze doet tekort aan de grenzen van de wetenschap; daarmee kun je niet alles te weten komen.’

‘Het meest eenvoudige voorbeeld is alledaagse kennis. Ik weet hoe ik heet. Ik weet dat ik getrouwd ben. Alleen weet ik dat niet op basis van wetenschappelijk onderzoek. Een wat meer controversieel voorbeeld: bestaat er een wereld buiten mij? De scepticus zegt dat wij dat niet kunnen weten, ik denk van wel. Maar weer: deze kwestie kunnen we niet op basis van wetenschappelijk onderzoek oplossen. Zo kan de wetenschap ook niet de wetten van de logica funderen. Datzelfde gaat op voor morele kennis. Hoe weet ik dat ik mijn kinderen niet mag verkopen? In elk geval niet door wetenschappelijk onderzoek. Dan zijn er nog gevallen waar wetenschap en alledaagse kennis elkaar tegen lijken te spreken. Neurowetenschapper Victor Lamme zegt dat wij geen vrije wil hebben. Maar introspectie lijkt iets anders te zeggen.’

Hoe wilt u dit onderzoek gaan uitvoeren? Is filosofie dan zelf geen wetenschap?
‘We vatten wetenschap op in de zin van het Engelse science: als natuurwetenschap en de sociale wetenschappen die de natuurwetenschappelijke methode volgen. De methodes die wij gebruiken verschillen daarvan, zijn in een andere zin wetenschappelijk. Wij gaan concepten en begrippen analyseren en de kracht van argumenten evalueren.’

Dat is toch niet nieuw? Zo heeft de Nijmeegse hoogleraar cognitiefilosofie Marc Slors al een knap boek geschreven waarin hij filosofische kritiek levert op onder anderen Swaab en Lamme.
‘Ik wil ook niet zeggen dat we op dit specifieke punt vernieuwend zijn. Maar wij beperken ons niet tot de vrije wil. We gaan het ook hebben over rationaliteit en moraliteit, en willen zoeken naar een alternatief voor het sciëntisme: hoe kun je wetenschap volstrekt serieus nemen maar tegelijkertijd oog houden voor andere kennisbronnen? Het is nu echt een trend dat wetenschappers zich op steeds meer terreinen manifesteren, ook waar het gaat om levensvragen. Het grote publiek vindt dat fantastisch interessant. Dat is het natuurlijk ook, maar we moeten niet vergeten dat de wetenschap abstraheert van de concrete werkelijkheid. De alledaagse ervaring is veel rijker en diverser dan wetenschappelijke theorieën en experimenten vatten. Om dan toch weer de hersenwetenschappers als voorbeeld te nemen. Die laten mensen hun linker- en rechtervinger bewegen. Dan blijkt dat de proefpersonen de bewuste beslissing om hun vingers te bewegen pas nemen als de beweging al is ingezet. Vervolgens verbinden de onderzoekers daaraan verregaande conclusies over de vrije wil. Ze vergeten dan wel dat het hier niet om belangrijke keuzes gaat, zoals die om te gaan studeren of te verhuizen.’

U hebt behoorlijk veel geld gekregen. Wat gaat u daarmee doen?
‘Ja, dit bedrag is uniek. Wij hebben het met een team van vier man aangevraagd, onder leiding van hoogleraar filosofie René van Woudenberg. Nu hebben wij drie post-docs – mensen die na hun promotie verdergaan in het onderzoek – aangetrokken. Een van hen is Emanuel Rutten, bekend van zijn godsbewijs. Verder gaan we vier promovendi aannemen en gastonderzoekers uitnodigen.’

‘Dit team gaat artikelen schrijven voor wetenschappelijke tijdschriften en ten minste één boek voor een groter publiek. Verder willen wij met opiniestukken het debat aanzwengelen. De eerste resultaten zijn er trouwens al. Victor Lamme reageerde nogal verontwaardigd op een interview met René in de Volkskrant, waarin hij kritiek uitte op te snelle conclusies uit de experimenten die ik hierboven aanhaalde. Naar aanleiding daarvan hebben we Victor Lamme uitgenodigd om met ons in gesprek te gaan in het Abraham Kuyper Center for Science and Religion, dat we ook hebben opgericht met het geld van de Templeton Foundation. We gaan daar publieke bijeenkomsten organiseren over de vraag of er grenzen zijn aan de wetenschap als het gaat om het begrijpen van onszelf en de wereld om ons heen.’

Volgens critici heeft de Templeton Foundation een duidelijke religieuze agenda. Hoe vrij bent u in uw onderzoek?
‘Je kunt zeggen dat ik boter op mijn hoofd heb. Dat het moeilijk is om kritisch te blijven als je zo veel geld krijgt.’

Precies. U hebt geld gekregen van de Templeton World Charity Foundation. Toen een verwante organisatie, de John Templeton Foundation, de Amerikaanse filosoof John Martin Fischer 5 miljoen dollar gaf voor onderzoek naar onsterfelijkheid hebben wij de Belgische wetenschapsfilosoof Maarten Boudry daarover geïnterviewd. Wij vroegen hem wat hij zou doen als hij gevraagd werd om mee te werken aan research in opdracht van de Templeton Foundation. ‘Ik hoop dat ik de standvastigheid zou hebben om nee te antwoorden’, antwoordde hij. ‘Maar van collega’s die voor een soortgelijk dilemma hebben gestaan weet ik hoe moeilijk dat is; zij konden op een gegeven moment op een project werken waar het geld deels van de Templeton Foundation afkomstig is. Ja, we zitten allemaal in een bikkelharde strijd om posities en geld. Dan is de verleiding groot.’
‘Alsof je gecorrumpeerd bent als je geld aanneemt van de stichting… Ik zie dat in alle eerlijkheid niet. De John Templeton Foundation heeft inderdaad geld gegeven voor filosofisch onderzoek naar bijna-dood-ervaringen, maar ook voor onderzoek naar de vrije wil, de filosofie van de natuurkunde en karaktervorming.’

‘Daarbij gaat het de stichting om de vragen die onderzoekers stellen, ze zegt niet wat de antwoorden moeten zijn. Ik heb nog nooit gehoord van wetenschappers die onder druk zijn gezet door de Foundation om hun conclusies aan te passen. Ik begrijp wel dat voor een strenge atheïst dit soort organisaties bij voorbaat verdacht is. Toch denk ik zelf dat je een open houding moet hebben en pas moet afzien van samenwerking als daar reden toe is.’

Maarten Meester

Voor informatie of reacties: g.j.de.ridder@vu.nl

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu 5 nummers Filosofie Magazine en kies een van de drie boeken als welkomstgeschenk.



Reacties

In hoeverre staat de wetenschap open voor een niet materiële werkelijkheid zoals in de kwantumfysica naar voren komt bij het reductieproces van verstrengelde deeltjesparen? Wordt het geen tijd om de natuurkunde uit te breiden met een niet/tijd-ruimtedomein, waarin wellicht de werking van geest zich manifesteert?

Ruud Kristelijn op 04-02-2013 om 02:54

-De wetenschap zal nooit meer kunnen zien en kennen dan de 'schaduwen uit de Grot van Plato' ...

Valère De Brabandere op 23-01-2013 om 02:54

-De wetenschap zelf zal nooit meer kunnen kennen en zien dan die 'schaduwen uit de grot van Plato'...

Valère De Brabandere op 23-01-2013 om 02:54

Hoe het mentaal van de mens dingen vast legt blijkt uit heel veel wetenschappelijke feiten. En ook hier worden zaken gefixeerd die nog niet zo duidelijk zijn, omdat ze al uitgaan van veronderstellingen. De ene veronderstelling wordt dan op de andere gebouwd, en dat kan leiden tot enorme afwijkingen van de werkelijkheid.
Uit onderzoek in de lilaca blijkt, dat er nauwelijks iets te zeggen valt over deze dingen als de mensheid zijn eigen oorsprong niet kent, en ook niet onderzoekt. Zolang een mens zichzelf niet kent, kent hij de loop van de evolutie niet zoals die gestalte heeft gekregen in miljoenen jaren. En tot die tijd kan hij slechts gissen naar hoe de dingen in een evolutie van licht vorm hebben gekregen.

a.Vrijlant op 21-01-2013 om 02:54

Anno 2013 promoveren op een godsbewijs is als een kerstboom zonder piek.

André op 17-01-2013 om 02:54

-Filosofie en vooral meta-fysica blijven de eerste en de laatste kennis voor en na de exacte wetenschap en de fysica .
-Is er zo veel geld nodig om dat te beseffen ?

Valère De Brabandere op 17-01-2013 om 02:54

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.