Opschudding onder Gentse wetenschapsfilosofen

maandag 9 januari 2012
Onder Belgische filosofen woedt een verhitte discussie over het verschil tussen ‘echte’ en pseudowetenschap. Afgelopen jaar publiceerden Johan Braeckman en Maarten Boudry het boek De ongelovige Thomas heeft een punt, waarin zij ageren tegen de wetenschappelijke aspiraties van onder anderen Jacques Lacan en Slavoj Zizek. Die kritiek heeft een tegenreactie uitgelokt van 22 collegafilosofen aan de Universiteit van Gent. In een opiniestuk verwijten zij Braeckman en Boudry zich te beroepen op achterhaalde wetenschapsidealen.
 
Dat verwijt is een aanval op een straw man, zo stelt Boudry: een karikatuur van de positie die hij daadwerkelijk aanhangt. ‘Mijn collega’s trappen een aantal open deuren in en schuiven me standpunten in de schoenen die ik nergens verdedigd heb.’ Boudry, die recent zijn proefschrift voltooide over de grenzen van de (pseudo)wetenschap, hekelt vooral de schijn van wetenschappelijkheid die freudiaanse denkbeelden nog altijd aanhangt. ‘De aanwezigheid van een psychoanalytische vakgroep aan onze universiteit wordt stilaan een historische anomalie.’

Promovendus Anton Froeyman, één van de 22 criticasters, benadrukt dat een absoluut onderscheid tussen waarheid en speculatie vaak niet haalbaar is. ‘Wij gaan ervan uit dat er niet zoiets bestaat als dé wetenschappelijke waarheid, maar dat de standaarden voor waarheid en onwaarheid verschillen van de ene wetenschappelijke discipline tot de andere.’ Boudry kan zich daarin vinden, maar meent dat zijn collega’s hun geld op het verkeerde paard zetten. ‘Uiteraard zijn er grijsschalen en grensgevallen – zoals snaartheorie en sommige delen van de evolutionaire psychologie – maar daar behoort de psychoanalyse niet langer toe.’

Hoewel de beide kampen elkaar in scherpe bewoordingen bevechten, heeft de discussie een belangrijke inhoudelijke dimensie. Volgens Froeyman staan er zelfs twee verschillende paradigma’s tegenover elkaar. Dat verklaart het wederzijdse onbegrip waarvoor de partijen zich gesteld zien: ‘We discussiëren hier niet over wat het juiste antwoord is op een vraag, maar over wat de vraag moet zijn. Zo komen fundamentele verschillen in opvatting naar boven over de relatie tussen filosofie, maatschappij en wetenschap.’

Jeroen Hopster

Een greep uit de discussie

Maarten Boudry, Pseudo-wetenschap aan de universiteit
(De Standaard, 13 december 2011)

Marc De Kesel, Duivelse Dwalingen
(De Standaard, 15 december 2011)

Etienne Vermeersch, Etienne Vermeersch over pseudowetenschappen
(DeWereldMorgen.be, 20 december 2011)

Robrecht Vanderbeeken, Het ideologisch vacuüm van een bepaald soort wetenschapsfilosofie (DeWereldMorgen.be, 21 december 2011)

Mathieu Beirlaen et al., Aan wie het aanbelangt [Over wetenschap en wetenschap] (DeWereldMorgen.be, 27 december 2011)

Rogier de Langhe, Over de maatschappelijke rol van de wetenschapsfilosoof
(DeWereldMorgen.be, 28 december 2011)