Sprekers Filosofie Nacht 2016

Op de Filosofie Nacht 2016 spraken ruim veertig sprekers uit binnen en buitenland, die in de komende maanden bekend worden gemaakt. Hieronder vindt u een overzicht van de sprekers en hun onderwerpen. Klik op de sprekers voor meer informatie. » Klik hier om terug te keren naar de overzichtspagina

Eduard Nazarski

Dit jaar werken we samen met Amnesty International om in Turkije de bescherming van mensenrechten te verbeteren. Amnesty International stuurt internationale waarnemers naar rechtszaken in Turkije waarbij de mensenrechten in het geding zijn. Met hun aanwezigheid in de rechtszaal tonen zij dat er internationale bezorgdheid is over het verloop van de rechtszaak en dringen zij aan op een eerlijk proces. Eduard Nazarski verzorgt samen met hoofdredacteur van Filosofie Magazine Leon Heuts het openingswoord.

Eduard Nazarski is directeur van de Nederlandse afdeling van Amnesty International. Onlangs reisde hij af naar Lesbos om de angsten en onzekerheden van vluchtelingen met eigen ogen te zijn. 

Laurien de Vos

De vrijheid van meningsuiting staat in Turkije zwaar onder druk. Door de grote vluchtelingenstroom zijn ook andere mensenrechten in het geding. Ondertussen maakt  de Europese Unie afsprakenmet Turkije over de opvang van vluchtelingen. Een complexe situatie, die onder de loep wordt genomen door het Turkije-panel, bestaande uit Esma Baycan, Nanda Oudejans en Laurien de Vos

Laurien de Vos is Turkijecoördinator bij Amnesty International.

Femke Halsema

Wie heeft recht op burgerschap en wie niet? En heeft Europa (institutioneel) racistische trekken? Femke Halsema vraagt zich af hoe de vaak onzichtbare mechanismen van in- en uitsluiting werken.

Femke Halsema is oud-voorzitter van GroenLinks. Ze zette zich zowel tijdens als na haar politieke carrière in voor asielzoekers en migranten. Over haar politieke carrière schreef ze het boek Pluche.

Peter-Paul Verbeek

Religie en techniek, het lijken elkaars tegenpolen: religieuze ontvankelijkheid versus het stoere technologische ingrijpen in de werkelijkheid. Maar waar religie en techniek tegen de grenzen aan lopen van wat we nog kunnen beheersen en begrijpen, krijgen ze uiteindelijk met hetzelfde fenomeen te maken, meent Peter-Paul Verbeek: wat maakbaar lijkt, blijkt uiteindelijk toch iets wat we niet echt kunnen doorgronden. 

Peter-Paul Verbeek is hoogleraar Filosofie van Mens en Techniek en co-director van het DesignLab van de Universiteit Twente.

Thijs Kleinpaste

Kan de fragiele Europese identiteit ruimte maken voor invloeden uit ‘andere’ culturen? Thijs Kleinpaste gaat in gesprek met Paul Scheffer en Zihni Özdil over hoe open de Europese samenleving is of zou moeten zijn.

Thijs Kleinpaste is historicus en essayist. Hij schreef Nederland als vervlogen droom, over nationalisme.

Esma Baycan

De vrijheid van meningsuiting staat in Turkije zwaar onder druk. Door de grote vluchtelingenstroom zijn ook andere mensenrechten in het geding. Ondertussen maakt de Europese Unie afspraken met Turkije over de opvang van vluchtelingen. Een complexe situatie, die onder de loep wordt genomen door het Turkije-panel, bestaande uit Esma Baycan, Nanda Oudejans en Laurien de Vos.

Esma Baycan is politiek filosoof van Turks-Koerdische afkomst. Ze werkt als joint-doctorandus aan de Katholieke Universiteit van Leuven en de Universiteit van Geneve.

Haroon Sheikh

Wat kan de oosterse filosofie ons leren, vragen Haroon Sheikh, Henk Oosterling en Stine Jensen zich af Sheikh focust zich op de geopolitieke verschuiving naar het Oosten.

Haroon Sheikh is filosoof en politicoloog. In mei verschijnt zijn boek De opkomst van het Oosten over de verhoudingen in onze hedendaagse, snel veranderende wereld.

Halleh Ghorashi

Zouden we ons ‘thuis’ verwaarlozen als iedereen migrant zou zijn? Of schept deze hypothetische situatie ruimte voor creatieve denkers die de grenzen bevragen die we doorgaans vanzelfsprekendvinden? Een bijzonder gedachte-experiment met Marli Huijer en Halleh Ghorashi in de hoofdrol. Het publiek wordt aangemoedigd  om mee te denken.

Halleh Ghorashi is diversiteits- en integratie-expert. Ze is werkzaam als hoogleraar Diversiteit en Integratie aan de Vrije Universiteit. 

Maarten Meester

Bekend is dat Markies de Sade altijd de grens opzocht. Minder bekend is dat hij ook het Verlichtingsdenken tot de verste uithoeken onderzocht en daarmee tegen zijn eigen grenzen opliep. Want gaan vrijheid en genot wel samen? Een college van Maarten Meester over de grensoverschrijdende denker Markies de Sade.

Maarten Meester is filosoof en literatuurwetenschapper. Hij schrijft onder andere voor Filosofie Magazine.

Fleur Jongepier

Moet ongelijkheid in het publieke debat bestreden worden met nog meer ongelijkheid, door bijvoorbeeld blanke mannen buiten de discussie te houden? Vraagt Fleur Jongepier zich af. Met Zihni Özdil en Babah Tarawally gaat ze in debat over het streven naar een divers publiek debat.

Fleur Jongepier is PhD-onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze werkt aan een proefschrift over zelfkennis en is mede-blogger en -oprichter van de filosofieblog Bij Nader Inzien.

Teun Tieleman

Als iemand zich niks aantrok van grenzen, was het Diogenes van Sinope wel. Als grondlegger van de Cynische (letterlijk: ‘hondse’) School, predikte hij het ideaal van de onbeschaamdheid en de verwerping van traditionele normen en waarden.Deze filosofie bracht hij consequent in de praktijk. Een vorm van aandachttrekkerij of zat er meer achter het onaangepaste gedrag van Diogenes? Teun Tieleman geeft college over deze grensoverschrijdende denker.

Teun Tieleman is hoogleraar Antieke Filosofie en Geneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Hij onderzoekt de wisselwerkingen tussen filosofie, wetenschap en geneeskunde in de klassieke oudheid.

Stefania Milan

Op welke manier zijn het politiek handelen en communicatie veranderd door de komst van het internet? Stefania Milan ziet dat ‘hacken’ als politieke overlevingsstrategie steeds meer mainstream wordt. Het is een fenomeen dat ze bespreekt  met Huub Dijstelbloem. Dit programma is een samenwerking met HACKING HABITAT. Art of Control, een internationale tentoonstelling waarbij kunst is ingezet om systemen te bevragen.

Stefania Milan is assistent professor New Media and Digital Culture aan de Universiteit van Amsterdam. Voor het boek van Hacking Habitat schreef ze het artikel '#hackeverything'.

Martijn Arts

Zijn er grenzen aan technologische innovatie? Als er een grensvlak is tussen natuur en technologie, dan is dat ‘de mens’ met zijn lichaam én geest. Martijn Arts onderzoekt deze stippellijn samen met Aysem Mert. Dit gesprek is in het Engels en onderdeel van DOTTED LINES.

Martijn Arts is creatief strateeg. Daarnaast is hij de directeur van Total Active Media.

Aysem Mert

Heeft technologie ons bevrijd van de beperkingen van de natuur of wordt de natuur het lijdend voorwerp van technologie? Een gesprek tussen Aysem Mert en  Martijn Arts. Dit gesprek is in het Engels en onderdeel van DOTTED LINES.

Aysem Mert is politiek politiek. Ze focust zich met name op groene politieke milieufilosofie. 

Jos de Mul

Wat zeggen films als Her en Ex Machina over onze relatie met computers? Wat is het verschil tussen mens en robot en hoe verhouden we ‘ons’ tot ‘hen’? Jos de Mul bespreekt vragen die de beroemde Turingtest – welke van twee tegenspelers is een computer? – oproept. Hij gebruikt daarbij een aantal opvallende voorbeelden uit hedendaagse films.

Jos de Mul is hoogleraar Wijsgerige Antropologie aan de Erasmus Universiteit. In zijn boek Kunstmatig van nature bespreekt hij de betekenis van recente ontwikkelingen in de robotica, neurowetenschappen en biotechnologie voor ons zelfbegrip en dagelijks leven.

Theo de Wit

Carl Schmitt gold lange tijd als een auteur die je alleen op bestraffende toon mocht citeren. Die man was toch een nazi-ideoloog? De laatste decennia wordt hij echter met minder vooringenomenheid gelezen.  Als een van de eersten observeerden hij de ontgrenzing van de politiek uit de staat.Theo de Wit geeft een college over deze grensoverschrijdende denker.

Theo de Wit is bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg. Hij schreef zijn proefschrift over de politieke filosofie van Carl Schmitt.

Ivana Ivkovic

De politieke adviezen van de Italiaanse Niccolò Machiavelli zijn berucht. Leiden de adviezen werkelijk tot een wrede nietsontziende politiek of leert Machiavelli vooral hoe te handelen wanneer macht onzeker is en waarschuwt hij voor de wispelturigheid van het lot? Ivana Ivkovic geeft een college over deze grensoverschrijdende denker.

Ivana Ivkovic is politiek filosoof. Ze combineert haar academische werkzaamheden met publieke activiteiten.

Annewieke Vroom

Wat is de Japanse opvatting van ‘betekenis’? Annewieke Vroom beschrijft hoe 20e-eeuwse Zen filosofen van de Kyotoschool naar betekenis zochten. Ze gaat daarover in gesprek met Chikako Watanabe. Dit programma is in het Engels en onderdeel van DOTTED LINES.

Annewieke Vroom is universitair docent Comparatieve Godsdienstwijsbegeerte aan de Vrije Universiteit. Haar specialisme is de dialoog tussen het boeddhisme en het christendom. 

Chikako Watanabe

Wat is de Japanse opvatting van ‘betekenis’? Chikako Watanabe toont video- en fotomateriaal en legt uit hoe zij daarin betekenis vindt. Ze gaat in gesprek met Annewieke Vroom. Dit programma is in het Engels en onderdeel van DOTTED LINES. 

Chikako Watanabe is een Japanse kunstenares. Haar werk bestaat voornamelijk uit video en beeldende kunst.

Arianne Rojas

Hoe komen we voorbij de starre onderverdeling in mannen en vrouwen? Kan een meer vloeibaar genderbegrip – geen twee gendercategorieën, geen acht, maar een continuüm – een bevrijding zijn van deze grenzen? Arianne Rojas gaat in gesprek met Ama Koranteng-Kumi over de vraag hoe ‘het visuele’ onze identiteit begrenst. Dit programma is onderdeel van DOTTED LINES.

Arianne Rojas is ervaringsdeskundige op het gebied van gender. Ze komt uit Peru, waar ze bedrijfseconomie studeerde. In Amsterdam deed ze de studie Fashion Technology.

Anton van Hooff

‘Wanneer is er sprake van een voltooid leven? En mogen we dat moment zelf kiezen?’, vragen Anton van Hooff en Bert Keizer zich af.  

Van Hooff geeft daarnaast een college over Hypatia, een van de weinige vrouwelijke filosofen in de klassieke oudheid, die op een verschrikkelijke manier om het leven kwam.

Anton van Hooff is historicus. In zijn boek Sterven in stijl beschrijft hij hoe de mens in de oudheid omging met de dood. 

Bert Keizer

In welke situatie is vrijwillige levensbeëindiging moreel toegestaan? En hoeverre is dit een vrije keuze? Bert Keizer gaat hierover in gesprek met Anton van Hooff.

Bert Keizer is als arts en filosoof gespecialiseerd in de moraal van euthanasie. Daarnaast is hij werkzaam in de Levenseindekliniek. Over de sterfelijkheid van de mens schreef hij het boek Tumult bij de uitgang

Simon Critchley

CANCELLED

Mieke Moor

Heeft u er ooit bij stilgestaan dat organiseren wezenlijk een proces van scheiding en uitsluiting is? En dat dit organisatiegeweld onlosmakelijk is verbonden met ons streven naar vrijheid? Mieke Moor zet deze paradox uiteen aan de hand van het werk van onder meer Hannah Arendt, Giorgio Agamben en Robert Cooper.

Mieke Moor is organisatiefilosoof bij Vrij Werk en Twynstra Gudde. Ze schreef in 2012 een boek over organisatie en geweld: Tussen de regels. Een esthetische beschouwing over geweld van organisatie.

Zihni Özdil

De Europese identiteit is fragiel, maar moet nu al ruimte maken voor invloeden uit 'andere' culturen. Zihni Özdil vraagt zich af of en hoe dat gaat lukken. Met Paul Scheffer en Thijs Kleinpaste buigt hij zich over deze vraag. 

Daarnaast neemt Özdil deel aan een gesprek over diversiteit met Fleur Jongepier en Babah Tarwally, met als centrale vraag: moeten we streven naar een divers publiek debat en hoe doen we dat?

Zihni Özdil is historicus en columnist bij NRC Handelsblad. In zijn boek Nederland, mijn vaderland onderzoekt hij de historische wortels van uitsluiting in Nederland.

Ama Koranteng-Kumi

Hoe komen we voorbij de starre onderverdeling in mannen en vrouwen? Kan een meer vloeibaar genderbegrip – geen twee gendercategorieën, geen acht, maar een continuüm – een bevrijding zijn van deze grenzen? Ama Koranteng-Kumi gaat erover in gesprek met Arianne Rojas. Dit programma is onderdeel van DOTTED LINES.

Ama Koranteng-Kumi is gender- en etniciteitkenner. Ze werkt als publicist en zelfstandig communicatiedeskundige. Haar artikel ‘De vluchteling in onszelf’ verscheen in het boek Doordenken doorwerken.

Babah Tarawally

Wegens een belangrijke opdracht kan Babah Tarawally helaas niet komen.

Joke Hermsen

Hoe gaan we om met tijd in een samenleving waarin er nooit genoeg van lijkt te zijn? Volgens Joke Hermsen is het grootste probleem van ons tijdperk dat we ons focussen op lineaire tijd - zoals de klok die aangeeft - en daarbij onze innerlijke tijdsbeleving vergeten. In een gesprek met Ignaas Devisch zet ze haar observaties uiteen.

Joke Hermsen is filosoof en schrijver. Ze pleit voor een nieuwe opvatting van tijd in haar boek Kairos. Een nieuwe bevlogenheid

Paul Verhaeghe

We beseffen te weinig dat de voornaamste grens binnen onszelf loopt, beoogt Paul Verhaeghe. De grens tussen mijn ik, dat denkt de regie in handen te hebben, en het andere in mijzelf , waartegenover dat ik vaak weerloos en onmachtig staat. De makkelijkste manier om met die verdeeldheid om te gaan, is haar buiten onszelf te leggen en daar te bestrijden. Dat we daarmee onze intimiteit opofferen, beseffen we nauwelijks.

Paul Verhaeghe is psychoanalyticus en hoogleraar aan de Universiteit van Gent. Zijn boek Autoriteit kwam in 2015 uit.

Jannah Loontjens

Wat is hedendaags hedonisme? En zijn we minder grensverleggend dan in de jaren negentig? Jannah Loontjens gaat in gesprek met Simone van Saarloos over de vrije liefde, hedonisme en waar excentrieke nachtclubs zoals de Roxy gebleven zijn. 

Jannah Loontjens is schrijver en filosoof. Over haar tijd als filosofiestudent en gogodanser in de jaren negentig schreef ze het boek Roaring nineties. Of hoe de filosofie mijn leven heeft veranderd.

Nanda Oudejans

Harde schreeuwers roepen dat we grenzen moeten sluiten om doemscenario’s in de toekomst te voorkomen. Nanda Oudejans vertelt het tragische verhaal van de joodse filosoof Walter Benjamin die in 1940 nazificerend Europa ontvluchtte – en wat zijn ‘Engel van de Geschiedenis’ ons nu nog leert.

Nanda Oudejans is rechtsfilosoof en werkzaam als universitair docent aan de Universiteit van Tilburg. Ze promoveerde op een proefschrift over de internationale bescherming van vluchtelingen.

Maarten Doorman

Kunst moet geëngageerd zijn, zonder een pamflet na te bootsen. Tegelijkertijd moet kunst autonoom blijven. Hoe kan kunst dan politiek of moreel zijn? Maarten Doorman geeft ons een uitweg en vertelt over de grens tussen kunst en engagement. 

Maarten Doorman is schrijver en filosoof. Over een nieuwe blik op engagement in de kunst schreef hij het boek De navel van Daphne.

Ruben van Zwieten

Eva was misschien wel de eerste die een grens overschreed. In het Hof van Eden nam ze een hap uit de appel van de boom van kennis over goed en kwaad, terwijl God dat uitdrukkelijk verboden had. De gevolgen waren groot. Ruben van Zwieten reflecteert op de betekenis van deze grensoverschrijding.

Als predikant en oprichter van De Nieuwe Poort op de Zuidas, een huis voor ontmoeting en inspiratie, houdt Ruben van Zwieten zich dagelijks bezig met de Bijbel en het geloof.

Paul Moyaert

De co-piloot die het vliegtuig van van Germanwings liet neerstorten, staat ons nog vers in het geheugen. Een depressie, was het oordeel. Maar wat is het verband tussen depressie en geweld? Paul Moyaert vertelt wat hij onder buitensporig geweld verstaat en wat de link is met depressie. Hij laat zich inspireren door het werk van Sigmund Freud.

Paul Moyaert is filosoof en hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. Over Freud en zijn visie op doodsdrift heeft hij het boek Opboksen tegen het inerte geschreven.

Henk Oosterling

Wat kan de oosterse filosofie voor ons betekenen? Henk Oosterling zoekt het antwoord in Japan en in het zwaardvechten. Met Stine Jensen en Haroon Sheikh buigt hij zich over de oosterse filosofie en haar vele facetten.

Henk Oosterling is filosoof en universitair hoofddocent aan de Erasmus Universiteit. In zijn nog te verschijnen boek Waar geen wil is, is een weg laat hij zien wat een interculturele uitwisseling tussen Japan en het Westen kan betekenen voor een wereld waarin duurzaamheid en samenwerking cruciale thema's zijn

Huub Dijstelbloem

Wat zijn de gevolgen van digitalisering voor de publieke ruimte? Huub Dijstelbloem houdt zich bezig met digitale grenzen en hoe activisten deze bevragen. Hij gaat met Stefania Milan in gesprek over de transformatie van politiek handelen en communicatie. Dit programma is een samenwerking met HACKING HABITAT. Art of Control, een internationale tentoonstelling waarbij kunst is ingezet om systemen te bevragen.

Huub Dijstelbloem is professor politieke en wetenschapsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Voor het  boek van Hacking Habitat schreef hij het artikel ‘Breaking the border’. 

Ignaas Devisch

We hebben het druk, dat is zeker. Maar hebben we ook te druk? Kunnen we onze tijd voortdurend vol plannen of moeten we ruimte creëren voor rust? Voor Ignaas Devisch is het duidelijk. Juist onze  rusteloosheid werkt als drijfveer. Het levert ons passie, creativiteit en verlangen op. Devisch bespreekt zijn visie met Joke Hermsen, die juist pleit voor meer rust.

Ignaas Devisch is medisch filosoof. Over de worsteling met ongedurigheid schreef hij het boek Rusteloosheid. Een pleidooi voor een mateloos leven.

Emanuel Rutten

Hij staat bekend als de Filosoof van het Kwaad: Georges Bataille. De filosoof hield zich bezig met erotiek, geweld en dood. Toch kunnen we hem niet afdoen als een pathologische perverseling, betoogt Emanuel Rutten. Hij geeft een college over het gedachtegoed van Bataille.

Emanuel Rutten is filosoof en wiskundige. Als Bataille-kenner verdiept hij zich in thema’s als grensoverschrijding en sacraliteit.

Tamar de Waal

Steeds meer wetenschappers en journalisten trekken aan de bel: het Nederlands inburgeringsbeleid werkt van geen kant. Met de huidige vluchtelingeninstroom is dat geen goed nieuws. Hoe kan het dat Nederland, na twintig jaar discussie over de multiculturele samenlevingnog steeds geen tevredenstemmend vluchtelingenbeleid lijkt te hebben gevonden.Tamar de Waal zoekt het antwoord op deze vraag in de ontstaansgeschiedenis en ideologie  die aan het huidige beleid te grondslag liggen. Ook bespreekt ze de uitkomsten van het Nederlands inburgeringsbeleid en doet  ze een voorstel voor een nieuwe manier van denken over integratie en inburgering.

Tamar de Waal is politiek filosoof en richt zich op de ethiek van migratie, inburgeringsvereisten en democratisch burgerschap. 

Stine Jensen

Na jarenlange bestudering van de westerse filosofie gooit Stine Jensen het roer om. Ze gaat op een spirituele verkenningsreis en maakt kennis met de oosterse filosofie. In een gesprek met Henk Oosterling en Haroon Sheikh doet ze haar zoektocht uit de doeken.

Stine Jensen is filosoof en literatuurwetenschap. In haar boek Go East schrijft ze over haar kennismaking met de oosterse filosofie. 

Paul Scheffer

Als schrijver van het essay van de Maand van de Filosofie, onderzoekt Paul Scheffer niet de grenzen van de vrijheid, maar de vrijheid van de grens. In een driegesprek met Zihni Özdil en Thijs Kleinpaste, stelt Scheffer zich de vraag: om hoeveel begrenzing vraagt een beschaving?

Paul Scheffer is publicist en hoogleraar Europese Studies aan de universiteit van Tilburg en Amsterdam. In 2007 publiceerde hij de bestseller Het land van aankomst

Henk van Houtum

Mensen die zijn geboren in een van de 135 ‘vijandige’ landen kunnen alleen migreren via gevaarlijke en vaak illegale paden. Henk van Houtum spreekt over de nieuwe Apartheid die voortkomt uit het visa-beleid-  de papieren grenzen van de Europese Unie.

Henk van Houtum is politiek geograaf. Hij is hoofd van het Nijmegen Centre of Border Research en hoogleraar Border Studies aan de Universiteit van Oost Finland en Bergamo. Binnenkort verschijnt zijn boek Voorbij Fort Europa, een nieuwe visie op migratie, dat Van Houtum schreef met Leo Lucassen. 

Marli Huijer

Zouden we ons ‘thuis’ verwaarlozen als iedereen migrant zou zijn? Of schept deze hypothetische situatie ruimte voor creatieve denkers die de grenzen bevragen die we doorgaans vanzelfsprekendvinden? Een bijzonder gedachte-experiment met Marli Huijer en Halleh Ghorashi in de hoofdrol. Het publiek wordt aangemoedigd  om mee te denken.

Marli Huijer is Denker des Vaderlands en werkzaam als bijzonder hoogleraar Filosofie aan de Erasmus Universiteit en Lector aan De Haagse Hogeschool. In het filosofisch essay Achterblijven onderzoekt ze het fenomeen ‘achterblijven’ in brede zin.

Paul van Tongeren

'De kern van het vluchtelingenprobleem is niet dat we niet zouden weten wat we moeten doen. Het probleem is ook niet dat we niet zouden weten hoe we het moeten doen. Dat is namelijk een technisch, praktisch dan wel logistiek probleem. Daar zijn we reuze goed in, daar komen we altijd wel uit.Het enige ethische probleem is: als we weten wat we moeten doen, waarom doen we het dan niet?', schrijft  Paul van Tongeren. Hij stelt zich de vraag: waarom neem ik geen vluchteling in huis? We weten dat er ethisch gezien veel voor te zeggen is, en toch doen de meeste van ons het niet. 

Paul van Tongeren is emeritus-hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit. Onlangs schreef hij Nietzsche, onderdeel van de boekenserie ‘Elementaire Deeltjes’.