Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

Vijf trends in academia

Wat brengt de toekomst van de filosofie?

Vorige maand rapporteerde de Groene Amsterdammer uitgebreid over de toekomst van de geesteswetenschappen. Ruim honderd onderzoekers, onder wie tweeëntwintig filosofen, analyseerden de belangrijkste ontwikkelingen in hun vakgebied. Behalve de usual suspects (disciplinaire grenzen vervagen, onderzoek mondialiseert en de moderniteit roept nieuwe ethische vragen op), signaleerden zij ook enkele minder bekende trends. Filosofie Magazine belicht er vijf.

1. POSTHUMANISME
Rosi Braidotti, directeur van het Centre for the Humanities aan de Universiteit Utrecht, herkent een ‘post-humanistische ontwikkeling’ in de geesteswetenschappen. Waar de mens voorheen centraal stond, onderzoeken geesteswetenschappers tegenwoordig ook aarde en klimaat. Wij beseffen dat de mens niet verheven is boven de natuurlijke wereld, laat staan de ‘eigenaar’ ervan. Dat inzicht dient institutionele weerslag te vinden, meent Braidotti: de humanistische categorieën aan de hand waarvan de universiteit is georganiseerd volstaan niet langer. ‘De ideologie is nog steeds de ouderwetse: humanities is the human. We moeten echter toe naar de posthuman humanities.’

2. X-PHI
Sylvia Wenmackers, onderzoekster aan de Rijksuniversiteit Groningen, wijst op de opkomst van de ‘experimentele filosofie’ – ook wel ‘X-phi’. In deze nieuwe tak van onderzoek staat de empirie centraal. Neem onze morele intuïties: in plaats van een hoogleraar die postuleert welke dat zijn, moeten wij ze met gedegen onderzoek achterhalen. De filosoof dient op te staan uit zijn leunstoel, en met vragenlijsten te onderzoeken over welke intuïties mensen daadwerkelijk beschikken. Dat komt de objectiviteit van zijn analyse ten goede, meent Wenmackers: ‘Terwijl veel filosofen blanke mannen zijn, wil de experimentele filosofie de denkbeelden van alle mensen peilen.’
Een recent voorbeeld van experimentele filosofie is het onderzoek dat Eric Schwitzgebel verrichtte naar het gedrag van ethiek-professoren. De uitkomst zet te denken: de gemiddelde ethicus gedraagt zich geenszins moreler dan collega’s in andere vakgebieden.  

3. KOLONISERING
Een gedeelde vrees onder filosofen betreft de toenemende ‘bureaucratisering’ van onderzoek en ‘kolonisering’ door de harde wetenschappen. ‘Filosofie wordt meer en meer gereduceerd tot een reguliere wetenschappelijke discipline, die simpelweg aan de harde internationale regels op het gebied van publicatiebeleid en outputmetingen wordt onderworpen’ stelt René Boomkens, hoogleraar sociale en culturele filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Dat betekent: houd op met schrijven in het Nederlands, publiceer geen boeken, maar beperk je tot overzichtelijke artikelen voor internationale toptijdschriften.’
Boomkens is één van de filosofen die de doelstellingen van het ‘Platform Hervorming Nederlandse Universiteiten’ onderschrijft. De erkenning van relevante verschillen tussen de alfa, bèta- en gammawetenschappen behoort tot hun speerpunten: worden die verschillen niet onderkend, dan zullen de geesteswetenschappen langzaam wegkwijnen. Boomkens is somber: ‘Geesteswetenschappers mogen blijven bestaan, maar alleen als ze zich niet als geesteswetenschappers gedragen. Taalwetenschapper? Word neuroloog! Psycholoog? Word neuroloog! Ethicus? Word bioloog! Kunsthistoricus? Neem ontslag!’

4. BIG DATA
Filosofen zullen de vruchten plukken van ‘big data’, denken Arianna Betti, Hein van den Berg en Jeroen Smid, respectievelijk verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit. Zo maken technologieën als ‘Google Ngram’ het mogelijk om met één muisklik een enorme hoeveelheid data te analyseren. Niet alleen kunnen filosofen zulke methodes implementeren in hun eigen onderzoek, ook de methodes zelf zullen zij steeds grondiger moeten onderzoeken. ‘Leveren computertechnologieën nieuwe soorten bewijs? Maken computertechnologieën ons onderzoek objectiever? Moeten geesteswetenschappers patronen en regelmatigheden bestuderen, of zich concentreren op het individuele en specifieke? De toekomst van de filosofie’, denken de auteurs, ‘zal gekenmerkt worden door het groeiend gebruik van, en filosofische reflectie op, computertechnologieën.’

5. HIGGS-DEELTJE
In een wereld van ‘big data’ en ‘gevaloriseerde kennis’ is een veelbelovende onderzoeksvraag goud waard. Maar die onderzoeksvraag moet wel eerst geformuleerd worden. Rens Bod, filosoof en hoogleraar computationele en digitale geesteswetenschappen, kan zich vinden in de stelling dat de geesteswetenschappen hun eigen ‘Higgs-deeltje’ nodig hebben: een ‘multi-million dollar question’ waarmee zij commerciële investeerders aan zich weten te binden. Immers, ‘een onderzoeksbedrijf als IBM heeft een jaarbudget van zeven miljard euro – NWO maar een half miljard.’ Als je IBM kunt overtuigen dat het Higgs-deeltje van de geesteswetenschappen binnen vijf jaar gevonden kan worden, zal dat hun interesse zeker aanwakkeren.
Bestaat er dan zoiets als het Higgs-deeltje van de geesteswetenschappen? Bod denkt van wel. ‘Bestaat universele grammatica nu wel of niet? Dat is het Higgs-deeltje van de taalkunde.’ En zo kan elk vakgebied een ‘grote vraag’ opstellen: ‘Elke geesteswetenschap, elke discipline heeft haar Higgsdeeltje.’
 
Jeroen Hopster

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu een halfjaarabonnement op Filosofie Magazine voor slechts € 25,- en kies een mooi geschenk.

Reacties

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.