Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

'Geen mens is intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen'

Domgeer Matthijs van Boxsel over onderzoek dat stelt dat mensen dommer worden


Mensen worden steeds dommer. Dat stellen onderzoekers, onder wie UvA-psycholoog Jan te Nijenhuis, deze maand in het tijdschrift Intelligence (een samenvatting vindt u hier). Als criterium hanteerden zij reactietijd. Volgens Matthijs van Boxsel, auteur van De Encyclopedie van de Domheid, is die opvatting van domheid verkeerd. 'Domheid is geen gebrek aan intelligentie.' 



Uit veertien studies uit de periode 1884-2004 maakten onderzoekers Michael Woodley, Jan te Nijenhuis en Raegan Murphy op dat de gemiddelde reactiesnelheid bij eht maken van IQ-tests is opgelopen van 194 naar 275 milliseconden. Volgens de auteurs staat dat gelijk aan een IQ-daling van 14 punten. Hun verklaring luidt:  hoogopgeleiden krijgen gemiddeld minder kinderen dan lageropgeleiden. 

Matthijs van Boxsel: ‘Om te beginnen: het begrip domheid wordt te achteloos gebruikt. Domheid is het handelen tegen beter weten in. Domheid is kortom geen gebrek aan kennis of intelligentie. Sterker: domme mensen zijn vaak gevaarlijk omdat ze intelligent zijn. En hoe intelligenter ze zijn, hoe rampzaliger de gevolgen van hun domdaad.

Vormt reactietijd een goed criterium voor intelligentie?
‘Dat is zeer problematisch. Intelligentie betekent oorspronkelijk zoveel als het vermogen om te kunnen kiezen, en we kiezen meestal te snel. Uit zelfbehoud ontwikkelde de mens het vermogen snel relaties te leggen tussen zaken en gebeurtenissen in zijn omgeving. Zij die de beste relatie legden, lieten de meeste kinderen na. Wij zijn hun nazaten. Alleen: het causale denken is niet onfeilbaar. We leggen ook verbanden waar ze niet zijn. Ooit heeft er iemand als een bezetene gedanst in een droog gebied, waarop het toevallig begon te regenen. Dan kan het idee ontstaan dat op een regendans regen volgt. Dat wordt wel een fout positieve-relatie genoemd. Het kan geen kwaad, en leidt tot veel gedans.’ 

‘De grap is dat juist goedgelovige mensen een betere kans van overleven hebben. Als we een onbekend zwartgestreept geel dier zien, is het dom eerst een boek te pakken om te kijken wat voor dier het is. Nee, we zetten het meteen op een rennen. Maar ook wie in een willekeurig schaduwpatroon van een bladerdak een tijger denkt te herkennen, kan het voor alle zekerheid maar beter op een rennen zetten. Wij zijn de nazaten van de hardste renners, angsthazen. De mens is zo geprogrammeerd om overal te veel in te zien. Hij valt ten prooi aan selectieve waarneming, onthoudt bij voorkeur het afwijkende, legt verbanden waar ze niet zijn, en is gewend om in onbekende situaties snel conclusies te trekken.’

‘Het is bovendien een feit dat ieder mens van nature geneigd is zich tegen veranderingen te verzetten. Harvard-onderzoeker David Perkins heeft een sterke positieve correlatie aan het licht gebracht tussen intelligentie (gemeten via een standaard IQ-test) en het vermogen een standpunt te verdedigen. Tussen intelligentie en het vermogen alternatieven onder ogen te zien, bestond daarentegen een sterk negatieve correlatie. In ons denken schuilt kortom een immuunsysteem. Wij zoeken bij voorkeur naar bewijzen die onze hypotheses bevestigen. Daardoor voltrekken veranderingen zich traag. Alsof we een ingebouwd filter hebben tegen overdonderende nieuwigheid. Dus ook hier is het vreemd om reactietijd als positief criterium te nemen.’

Bachelard

‘Het derde punt betreft de noodzaak van mislukkingen. Domheid is het onuitputtelijk vermogen van mensen om zichzelf dwars te zitten. De Franse filosoof Gaston Bachelard sprak van “epistemologische obstakels”. De verblinding door de eerste indruk, systeemdwang, de neiging de hele wereld te zien in het licht van een pakkende metafoor, holisme, animisme, routine vormen obstakels die de wetenschappelijke ontwikkeling vertragen of tegengaan. Maar tegelijk is domheid functioneel noodzakelijk, omdat kennis het product is van de reeks min of meer mislukte pogingen de obstakels te overwinnen die het denken eigen zijn. De epistemologische obstakels dwingen ons boven onszelf uit te stijgen. Bachelard zegt: “Dwaling, je bent geen kwaad”. Let wel: de dwaling is het product van intellectuele arbeid, niet van luiheid. Het gaat ook niet om het wagen van een gokje. Je moet werken voor je dwalingen. Je moet falen om de kennis te vergaren waarmee je je falen kunt herkennen. Kennis draait kortom om herziening, vertraging, tegen jezelf indenken. Kennis verkeert in een permanente crisis. “De geest vormt zich in de hervorming”, luidt het theorema van Bachelard. Centraal staat veranderlijkheid, niet zekerheid. Mijn stelling luidt: geen mens is intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen. En omgekeerd: intelligentie is het product van de vergeefse pogingen greep te krijgen op de domheid.’

Kunt u het onderzoek waar we het nu over hebben dan niet zien als een dwaling die ons verder brengt?
‘De IQ-test is een fantastisch instrument om te meten hoe goed je bent in het maken van IQ-tests. Dat is de tautologie.’

Maarten Meester
(Foto Thinkstock)


Matthijs van Boxsels’ Topografie van de Domheid verschijnt eind dit jaar bij uitgeverij Querido.

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu een half jaar abonnement op Filosofie Magazine voor slechts € 25 en kies een mooi geschenk.



Reacties

de geest is ook dom gecondicioneerd.lees maar boeken
van Krisnamurti

clemens op 05-11-2016 om 16:37

Interessant stuk. Ik ben met stomheid geslagen.

Daarnaast vraag ik mij af of je met je eigen domheid je intelligentie kan begrijpen. Merk op dat tautologie hierin een paradox is.

JP op 03-09-2016 om 12:51

Interessant stuk. Ik ben met stomheid geslagen.

Daarnaast vraag ik mij af of je met je eigen domheid je intelligentie kan begrijpen. Merk op dat tautologie hierin een paradox is.

JP op 03-09-2016 om 12:51

Dit is geen bijdrage , maar een feit ! In mijn beleving is de hele geschiedenis der mensheid een grote hoop ellende erg primitief en vol van geweld.! Onsmakelijk geheel meer niet. Het mooie van het leven samen met de natuur en al die mooie dieren. Wat doet de mens !! Het wezen mens vernietigd.! Het woord mens bestaat niet !! Het is een monster , een doorgeslagen beest dat denkt de ultieme heerser te moeten zijn ter bevrediging van de innerlijke bizarre wellust ! Het draait om het voeden van verknipte geesten waar alles voor moet wijken.! In dit grote universum zijn wij allen niets van betekenis. De planeet aarde die ons bestaan aan een zijde draadje heeft hangen. ! Wat doen we dan als het draadje breekt.! Weet je wel de rek is eruit. Wat doen al die zogenaamde geleerden dan.! Met hun blaaskakende deskundigheid. Er wordt al eeuwen op de aardbol geschoten en bommen gegooid. ! Waar is de wijsheid en waar is de vooruitgang op de aarde. ! De vooruitgang van de hele planeet.! Waar is het.! Helemaal nergens te vinden.! Geen vooruitgang. Een digitale beerput met korting..wat een hard gelach..! Dit is nooit mijn wereld..Never..! Ik ben een sterrenkind een wezen die dit alles als een gif ervaart een verstikkende planeet die hulp nodig heeft en snel. ! Ik ben vanaf mijn geboordte al heel wakker en alert.! Het keerpunt ziet ik al overal openbaren.! De hele bende die dit veroorzaakt heeft zal het erg slecht gaan krijgen..! Good against evil.! No religion only facts.! Arms kills everybody on the globe.! Welcome this is Dinosaur-land.! En ik ben zeker niet dom.! Eerder super wakker you dig.! Revolution of the Mind.! Nobody can stop that.!

Indigo op 12-05-2016 om 00:02

Tekst over domheid maar met veel tip fouten. Wat een contrast :-)

Jadwiga op 28-01-2016 om 08:24

""domme mensen zijn vaak gevaarlijk omdat ze intelligent zijn. En hoe intelligenter ze zijn, hoe rampzaliger de gevolgen van hun domdaad"

Domdaad? Het zal vast een bestseller worden, de auteur zou zich beter kunnen verdiepen in het Dunning-Kruger effect.

LikeIt op 17-10-2015 om 22:41

De mens is het resultaat van een evolutionair en tevens universeel omkeringsproces waardoor en waarbij de aardse evolutie in tijd wordt gerekt en uiteindelijk beëindigd, dat is zijn taak ''voor en in'' de kosmische oneindigheid waarin hij dan ook niet anders kan dan dat uitvoeren want... de kosmos is de perfectie.

Het is het geleidelijk maar op zeker moment direct ontstaan van een ''natuurlijk hersendefect'' in de laatste ontstane soort (een aap). Dit hersendefect heet woord zuiver Corpus Callosum en/of het ''verkalkte lichaam'' tussen de linker en rechterhersenhelft. Hierdoor mist de mens het innerlijk vertrouwen dat hij onderdeel is van het collectief van leven, iets dat de dieren nog wel hebben. Dit is zijn angst en deze angst spoorde hem aan te zoeken naar zekerheden dat dan ook aanvankelijk begon met kijken naar de dieren en dan voornamelijk de apen... en daarom gebuiken wij nog steeds het woord na-apen.
Lachen is het wel... het mensdom die zijn taak in perfectie ''ziende blind'' uitvoerde, gelukkig is het allemaal wel ooit ''geweten'' maar bij ons het geweten geworden.

http://www.wetenschap-eindtijd.com/uniciteit_mens/uniciteit_mens.html

Pascal op 14-07-2015 om 16:49

Reactievermogen geeft in deze tijd minder aan dan dat het vroeger deed. We worden overspoeld door informatie en er zijn meerdere connecties/opties waarmee we verschillende vragen aan elkaar kunnen verbinden.

Het lijkt me dus dat de resultaten in dit geval zwaarder wegen dan de snelheid waarmee de resultaten behaald zijn. En wat voor een iQ test er gebruikt is telt ook mee. verbindingen worden minder snel gelegd als de stof van tegenwoordig anders gepresenteerd wordt dan vroeger...maar voor dit onderzoek wel een verouderde test gebruikt is. Om enig inzicht te krijgen in iemands capaciteiten zullen onderzoekers uitgebreidere tests moeten afnemen, die aangepast zijn aan de huidige omgeving/tijd.

Buiten dat om is snelheid inderdaad efficiëntie, maar zolang het resultaat hetzelfde blijft, verandert er niks aan de effectiviteit.

simon op 07-11-2014 om 14:29

LS! Er is wel meer research waaruit blijkt dat we allemaal steeds dommer worden.
http://www.guardian.co.uk/education/2006/jan/24/schools.uk?INTCMP=SRCH
Zie bovenstaande link naar een artikel in The Guardian, over het meten van IQ met Piagetian tests.
Er is dus niet alleen het Flynn-effect, er is ook andere research.
Groet!

sebastiaan koning op 12-06-2013 om 22:19

de stelling klopt per definitie niet. Het komt voor en meer dan ons met elkaar lief is..

Om dat als er heden ten dage meer dan goed voor mensen is te weten valt zal men dat minder algemeen in een bepaalde verhouding kunnen stellen en een goede indruk maken die men belangrijker dan wat dan ook vindt.
Intelligentie werkt in feite net zo als relativiteitstheorie en vele soorten en maten systemen waar we van alles nu en dan, hier en daar, hoe dan ook kunnen bepalen, wat dient.

Wat ik in die zin weet is dat de wereld zo wat op de kop moet. Daar zijn uitzonderingen en (ver)geven om niet en zolang en veel als nodig is, voor nodig. Dan zal Een-en-Ander voor elk Een-en-Ander van zelf duidelijk worden. Dan nog verwerken voor de goede orde en men heeft het niet meer zo zeer over intelligentie want men verwondert en leert het leven (eindelijk) zo als het bedoeld, noodzakelijk en of gewenst is..

Trudy Duits op 06-06-2013 om 18:03

@Toon Emmils

Kennis is geen intelligentie, het feit dat ik erg goed ben in het maken van IQ-Tests bewijst niet dat ik slim ben, ik vind het gewoon leuk om tests te maken en doe het dus graag en vaak. Ik ben er goed in geworden. Ik ben daardoor echter niet slimmer, alleen getrainder. Ik maak geen betere financiele keuzes, ik denk niet beter of dieper na voordat ik een keuze maak. Goed kunnen leren en intelligentie zijn mijns inziens verschillende dingen. Wij hadden vroeger een meisje in de klas die ontzettend goed kon leren, maar slim was ze niet... Men noemt dat intelligent. Ik niet.

Xoes op 30-05-2013 om 11:36

Nee hoor- de geest vormt zich in stilte!

Ria op 23-05-2013 om 14:30

I hope you are joking?
Wat een stugge raare en... stellingen.
De domme rennt dus als de tijger komt? Wel, misschien is de domme wel die, die leest?
Misschien zijn hedendagse mensen wat minder gespannen? En reageren daarom ietwat relaxed?
Wat u vermeld, heeft geen basis.
En voor u beginnt met het verdere uit het verband trekken van cultuur, ontwikkeling en intelligentie, zou ik de schrijver(s) van deze aanbevelen om:
John Man " Alpha Beta- Hoe ons alphabet vormgaf aan de westerse beschaaving" Te lezen en zich te realiseren in hoeverre het overgang van een orale traditie die alle aspecten van het leven tegleijk belichte en een daarop volgende deeling van educatie in veel specialisaties de reacties en de houding van mensen in onze cultuur vormgeeft.
Ik neig trouwens wel degelijk naar de meening dat domheid zowel een tekort aan inelligentie inhoud als ook - en vooral- een sociaal aspect.
Er wordt steeds minder naduk gelegd op het kweeken van een ethische verantwoordelijkheid bij opvoeding, steeds minder cultuur en achtergrond meegegeven steeds oppervlakkiger geleefd.
Zelfs taal word simplificeerd door het verleden in actueele thermen te beschrijven. Hippocrates stet - in plaats van stelde.
Zelf het dagelijkse nieuws en kinderprogrammas geven geen fluit meer om de mogelijkheden van definitie in taal.
Dit veroorzaakt een geestelijke, moreele, ethische verarming die ons niet waarschijnlijk "dommer" zou achterlaten dan de caveman die "holistisch" de natuur begreep en naar de sterren keek en zijn medemens hielp.
Er zijn legio intelligente mensen die wel van veel verandering houden.

Ria op 23-05-2013 om 13:15

tautologie verklapt dit geheim..

Saskia Krol op 23-05-2013 om 10:49

Wat een ontzettend dom standpunt én artikel.. Jan en Mathijs hadden blijkbaar behoefte om in het nieuws te komen... Natúúrlijk is reactiesnelheid geen indicatie voor algemene intelligentie!!! Duh... Het zou de journalistiek bovendien sieren als zij minstens het algemeen beschikbare feit boven water hadden getoverd dat de mens steeds intelligenter wordt; IQ tests moeten voortdurend aangepast worden, om up to date te blijven.. Tests die in de 60er jaren de intelligentste 2 procent selecteerden, worden nu gehaald door de bovenste 12 procent..

Toon Emmils op 23-05-2013 om 09:33

https://www.youtube.com/watch?v=7G_zSos8w_I

Natas op 21-05-2013 om 19:24