Paul van Tongeren: 'Verwondering is iets anders dan verbazing’
Auteur: Jeroen Hopster

Stelling: Verwondering onderscheidt mens van machine

Elize de Mul Promovendus techniekfilosofie Ik heb iets machinaals. Jij eveneens. Je ademt, je loopt, je pakt, tilt, grijpt, kijkt, houdt je evenwicht. En dit doe je doorgaans zonder hier al te veel bij stil te staan. Doe je dit wel, dan heeft dit vaak...

Bert Keizer: Metafysische dichters

Valt er nog wat filosofisch te beleven in de dichtkunst? Wat vindt u hiervan: ‘To see a World in a grain of sand – And a Heaven in a Wild Flower – Hold Infinity in the palm of your hand – And Eternity in an Hour.’    Mooi? Zeg...

Denkfouten: Repelsteeltjes Redenering

Er zijn veel woorden, oud, nieuw en net verzonnen. Er moet iets in de wereld overeenstemmen met die woorden. De dwerg Repelsteeltje, in het gelijknamige sprookje, helpt een arme molenaarsdochter uit de nood. Ze is door de koning opgesloten om goud te...

Waar verwondert u zich over?

We vroegen in een enquête waar u zich over verwondert. De natuur, of toch kunst? Een keur van Nederlandse filosofen duidt de uitkomsten voor ons.   47,9% vindt verwondering in de natuur Johan van de Gronden Filosoof en auteur van het boek...

Laurent Binet: 'Wie spreekt er eigenlijk als ik spreek?'

Laurent Binet schreef een hilarische roman over de typisch Franse filosofen, hun hedonisme, en hun onhebbelijkheden. ‘Mijn boek is een hommage aan de periode waarin het Franse denken op z’n top was.’ De Franse schrijver Laurent Binet, gevierd...

Jan Verplaetse: 'Ik wilde bloed zien'

Filosoof Jan Verplaetse is gefascineerd door bloed. ‘Bloedroes betekende de erkenning van een noodzakelijk duistere kant van de mensheid die door geen beschaving te temmen is.’ De fascinatie voor bloed begon toen de 19-jarige Jan Verplaetse in...

Het Moment: Fransiscus Kusters

Fransiscus Kusters (29) is docent filosofie, essayist en bestuurslid Stichting Kinderfilosofie. 'Ik was zeventien en studeerde commerciële economie, maar ik was helemaal niet commercieel. De sales-lessen vond ik vreselijk. Waarom zou ik leren hoe ik...

Met de reisgids op zoek naar het onbekende

Massatoerisme heeft voor veel mensen een nare bijsmaak. Toch biedt ook deze vorm van reizen ruimte voor verwondering – zo niet over de Ander, dan wel over onszelf. Als iemand dol is op clichés, dan is het de moderne toerist wel – inclusief ikzelf....

Zonder verwondering regeert al snel het vooroordeel

Uiteindelijk leidde het tot de dood van Socrates: zijn verwondering, die hem aanzette tot een zoektocht naar waarheid – een onwelkome waarheid. 'Socrates praat recht wat krom is.’ Aan het woord is Socrates, en hij praat over zichzelf. De...

De gelukkige machine

De mens is een machine, vond Lamettrie. Maar dat hoeft geluk niet in de weg te staan. ‘Giet je wijn in de machine, dan produceert hij vrolijke gevoelens.’ In 1744 kreeg een Franse legerarts een koortsaanval met verstrekkende filosofische gevolgen....

Stine Jensen: Malle onzin

De columns van Elma Drayer lees ik altijd. Ik maak mij vrolijk over de archaïsche taal waarin ze haar grote ongenoegens uitdrukt. Ze is immer ‘verbijsterd’ of ‘ontzet’, over de ‘malle onzin’ die ‘mokkende’ anderen ‘uitkramen’. De...

Het Experiment: Ben je wel werkelijk verliefd?

Je denkt verliefd te zijn maar in werkelijkheid voel je je opgewonden omdat je over een enge brug hebt gelopen. Kunnen wij onszelf kennen? 'Als de proefpersonen over de wiebelende brug lopen, gaat hun hart sneller kloppen en beginnen ze te...

4 vragen aan... Paulien Cornelisse

Het nieuwe boek van Paulien Cornelisse gaat over een cavia die werkt op de afdeling communicatie. ‘Het kantoor is mijn experimentele setting waarin ik het proefdier heb geplaatst.’   Wat kan ik weten? ‘Ik heb bewust niets opgezocht over de...

Lezersenquête: profielen van verwonderaars

Selma de Mink (Wetenschapper) ‘Mensen hebben vaak het beeld van een eenzame wetenschapper op een zolderkamer die iets ontdekt met een telescoop, maar in de praktijk is iets ontdekken niet zo romantisch. Je schrijft vooral e-mails en...

Terry Eagleton: ‘We denken als consumenten over de zin van het leven’

Praten met Terry Eagleton is een avontuur. Grappend en grommend neemt hij onze tijd de maat. En hij schetst een grootse visie op de zin van het leven – dé zin van het leven. Terry Eagleton is in een goed humeur: grappen over Donald Trump; grote en...

Sprong in het diepe

'De mens is een vraag naar zichzelf.' Laurens ten Kate over humanisme en de ‘vrijzinnige conditie’ van onze cultuur. Wat doet een ruimte met je? Deze vraag is onvermijdelijk bij de tentoonstelling Snapshot of a larger order, die plaatsvindt in een...

Verbijsterd!

Echte verwondering is verbijstering, vindt Wouter Kusters.  Die laat de geest in verwarring achter over het raadsel van ons bestaan. Volgens menig inleidend filosofieboek en college wijsbegeerte begint filosofie met verwondering. Het zou daarbij...

Waarom Trump zo succesvol is

Is Trump een clown, een provocateur? Of is hij de belichaming van de vitale politiek die elke democratie nodig heeft? De ideeën van Donald Trump zijn niet zozeer anders als wel gevaarlijk incoherent. Het zijn niet eens echte ideeën, alleen maar een...

5 redenen waarom we Freud nu moeten bestuderen

Freud toont als geen ander dat het leven moeizaam en pijnlijk is, maar ook dat een beter leven mogelijk is. Florentijn van Rootselaar legt uit waarom we juist nu Freud moeten lezen. Samen met Bert Keizer begeleidt hij onze reis naar Wenen, stad van...

Ons geheugen is ons de baas

Een neurobioloog en een filosoof onderzochten samen ons brein. Hun conclusie: het geheugen is een stille kracht in de vorming van onze persoonlijkheid. Ons geheugen als feitenarchief, beeldbank of film die zich in doodsnood razendsnel aan ons...

nr. 7/2016

Voorwoord: Allemaal dingen!

door Leon Heuts
Hoofdredacteur Filosofie Magazine

Een collega vertelde eens dat zijn toen 5-jarig dochtertje ’s ochtends op  een dag uit haar bedje sprong, en uitriep: ‘allemaal dingen!’. Dit is de meest treffende beschrijving van verwondering die ik ooit heb gehoord. 
Wie zich verwondert, vindt even niks van de wereld. Hij is weliswaar geconcentreerd – meer dan ooit valt op dat er allemaal dingen zijn – maar hij heeft nog geen houding of richting bepaald. Misschien volgt 
na de verwondering boosheid of vreugde, of een tocht naar kennis. Maar dat is later.
 
Verwondering is niet per se een fijn gevoel. Ze is vervreemdend, 
juist omdat we ons even geen houding weten te geven. We voelen ons overvallen. De wereld schijnt even betekenisloos, en we zullen opnieuw moeten ontdekken hoe we ons erin thuis voelen. Tegelijkertijd is die vervreemding noodzakelijk om oprecht te kijken en te denken. 
Wie zich verwondert, ziet dat de wereld niet vastligt, maar een scala 
aan mogelijkheden openlaat. Daarom begint de filosofie volgens Socrates bij verwondering; kritisch denken veronderstelt de durf om alle opvattingen, die zo vanzelfsprekend zijn, te bevragen – en andere mogelijkheden te onderzoeken, hoe onwaarschijnlijk ook.
 
Het is dan ook geen wonder dat populisten of autoritaire figuren een hekel hebben aan verwondering. Verwondering begint in het vreemde, en alles wat vreemd is, is een bedreiging voor het eigene. Eng. Liever regisseren ze een schijnopwinding, waar geen ruimte is voor kritisch denken. En we kunnen ons afvragen tot op welke hoogte voor onze markt- en mediagestuurde samenleving hetzelfde geldt.
 
Daarom plaatst Filosofie Magazine de verwondering hoog op de agenda met dit zomernummer. Misschien is verwondering, eerder dan boosheid of wrok, het beste wapen tegen starheid of vooroordelen. Ik wens u een zomer met allemaal dingen. Fijne dingen.

2017

  • Filosofie Magazine 02 - 2017
  • Filosofie Magazine 01 - 2017

2016

  • Filosofie Magazine 12 - 2016
  • Filosofie Magazine 11 - 2016
  • Filosofie Magazine 10 - 2016
  • Filosofie Magazine 9 - 2016
  • Filosofie Magazine 7/8 - 2016
  • Filosofie Magazine 6 - 2016
  •  Filosofie Magazine 5 - 2016
  • Filosofie Magazine 4 - 2016
  • Filosofie Magazine 3 - 2016
  • Filosofie Magazine 2 - 2016
  •  Filosofie Magazine 1 - 2016

2015

  • Filosofie Magazine 12 - 2015
  • Filosofie Magazine 11 - 2015
  • Filosofie Magazine 10 - 2015
  • Filosofie Magazine 09 - 2015
  • Filosofie Magazine 07/08 - 2015
  • Filosofie Magazine 06 - 2015
  • Filosofie Magazine 05 - 2015
  • Filosofie Magazine 04 - 2015
  • Filosofie Magazine 03 - 2015
  • Filosofie Magazine 02 - 2015
  • Filosofie Magazine 01 - 2015