Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
07-02-2020

Weekendlijstje: Natuur

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Tim Miechels

Het nieuwe nummer van Filosofie Magazine heeft als thema natuur. Moeten we terugverlangen naar de eenvoud van de natuur? Of is natuur juist een schadelijk begrip waar we vanaf moeten? Een weekendlijstje met vijf filosofen over de natuur.

1 Martin Heidegger- Natuur als grondstof

Volgens de Duitse filosoof Martin Heidegger zijn we door de moderne techniek natuur gaan zien als verzameling grondstoffen die beschikbaar is voor de mens. Heidegger illustreert dit met het voorbeeld van een waterkrachtcentrale in de Rijn. Voor de bouw van de centrale was de Rijn slechts een rivier. Een onderdeel van de natuur en het landschap en als zodanig inspiratiebron voor kunstenaars en dichters. De waterkrachtcentrale verandert de Rijn in een object dat als doel heeft energie te produceren voor ons. Deze gedachte zouden we ook kunnen toepassen op de menselijke natuur, nu ieder bedrijf een afdeling human resources heeft.



Lees hier meer over onze angst voor techniek.

2 Aristoteles – De doelmatige natuur

Aristoteles is niet alleen een van de belangrijkste filosofen, maar ook de aartsvader van de moderne wetenschap en zeker van de biologie. Hij trok er graag op uit om onderzoek te doen naar de werking van de natuur. Dit in tegenstelling tot zijn leermeester Plato, volgens wie filosofen zich bezig moesten houden met abstracte begrippen. Aristoteles ondernam na zijn studie bij Plato vele reizen om de natuur te bestuderen. Zo legde hij de grondslag voor de marine biologie en de natuurkunde.



Ondanks zijn grote invloed, wijkt Aristoteles’ beeld van de natuur sterk af van onze huidige ideeën. Volgens Aristoteles zit de natuur namelijk doelmatig in elkaar. Dat betekent dat een steen omlaag valt, omdat deze ernaar streeft zich zo laag mogelijk te bevinden, terwijl vuur bijvoorbeeld juist omhoog streeft. Aristoteles was daarom ook niet geïnteresseerd in het uitvoeren van experimenten: daarmee haal je een object juist uit de staat waar hij van nature naar streeft. Van geduldige observatie leren we volgens Aristoteles veel meer

Lees hier wat wijsheid is volgens Aristoteles.

3 Henry David Thoreau – Terug naar de natuur

Volgens de Amerikaanse filosoof Henry David Thoreau is het waardevol om in de eenvoud van de natuur te leven. Deze oproep was voor Thoreau niet slechts theoretisch. Zelf bracht hij twee jaar en twee maanden door in een zelfgebouwde hut nabij het meer Walden Pond, op het landgoed van zijn leraar Ralph Waldo Emerson. Zijn belevenissen en bevindingen uit deze periode beschrijft hij in zijn bekendste boek: Walden. In dit autobiografische essay uit Thoreau kritiek op de Amerikaanse preoccupatie met materieel bezit en met hard en veel werken. In plaats daarvan pleit hij voor zelfvoorzienendheid en een eenvoudig leven in een natuurlijke omgeving, waarin je voldoende tijd overhoudt om te lezen en te reflecteren op je eigen leven.



Lees hier meer over de filosofie van Thoreau.

4 Thomas Hobbes – Pas op voor de natuur

Zijn mensen van nature geneigd het goede te doen, of hebben we daar wetten en regels voor nodig? Volgens Hobbes gaat het helemaal mis wanneer iedereen volgens zijn natuurlijke behoeftes handelt.  In wat hij de natuurtoestand noemt, zijn we namelijk allemaal vrij om ons eigen belang na te streven. Omdat iedereen dit doet, maar de goederen eindig zijn, leidt dit tot een situatie waarin niemand zeker is van het behoud van zijn leven of zijn spullen. Het resultaat: een oorlog van allen tegen allen. Om dit te voorkomen sluiten we een samenwerkingsverband. Hobbes noemt dit een sociaal contract. Zo wordt de staat geboren. Binnen de staat geeft iedereen een deel van zijn individuele vrijheid en rechten op, om daar veiligheid voor terug te krijgen. De vraag blijft natuurlijk wel: hoeveel individuele rechten zijn we bereid op te geven in ruil voor collectieve veiligheid?



Lees hier meer over het belang van het sociaal contract van Hobbes.

5 Timothy Morton – Weg met de natuur

Volgens klimaatfilosoof Timothy Morton staat het begrip ‘natuur’ de oplossing van het huidige klimaatprobleem in de weg. Het begrip ‘natuur’ houdt namelijk een manier van denken in stand, waarin de mens tegenover de natuur staat. Sinds het ontstaan van de landbouw zijn we volgens Morton de natuur steeds meer gaan beschouwen als beheersbaar en volgens heldere lijnen in te delen. In Nederland, waarin ieder stukje land een bestemming heeft, zien we dat op pregnante wijze terug.



Als alternatief schrijft Morton een manier van denken voor waarin er geen strakke scheidslijn loopt tussen mens en natuur. En waarin we de wereld niet beschouwen volgens afscheidingen, maar juist in verbondenheid. Daarom moeten we volgens Morton dus af van het begrip ‘natuur’ in de ecologie. Dit suggereert namelijk dat natuur iets is dat op zichzelf staat, los van de mens.

Lees hier een interview met Timothy Morton.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.