Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
31-01-2020

Weekendlijstje: Rampen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Tim Miechels

Bosbranden in Australië, het coronavirus in China: de rampen volgen elkaar momenteel snel op. De catastrofes, en onze omgang ermee, zeggen veel over de mens. Daarom zetten we in dit weekendlijstje vijf filosofen op een rij die schreven over onheil.

Voltaire – Candide

In Candide beschrijft Voltaire de avonturen van de gelijknamige hoofdpersoon en zijn leraar, professor Pangloss. Samen reizen zij door verschillende landen, waar ze getuigen zijn van de gruwelijkste rampen en wreedheden. Zo maken ze de gevolgen mee van de Zevenjarige Oorlog en zijn ze getuigen de aardbeving van Lissabon. Ondanks alle rampspoed blijft Pangloss optimistisch en overtuigd van het feit dat de wereld goed in elkaar zit.



Candide is een reactie op het werk van Voltaires tijdgenoot en medefilosoof Leibniz. In De Monadologie schrijft Leibniz dat God volmaakt is en dat we daardoor in de best mogelijke wereld leven. Soms ervaren we gebeurtenissen als rampzalig en slecht maar dat komt alleen doordat ons voorstellingsvermogen beperkt is: God ziet dat alles goed is. De figuur van professor Pangloss, die weerbarstig optimistisch blijft in een wereld vol rampspoed, is dus een persiflage op het gedachtegoed van Leibniz.

Lees hier waarom Candide tot de klassiekers uit de wereldliteratuur behoort.

Albert Camus – De Pest

Een hermetisch afgesloten stad, een dodelijke ziekte en massale paniek: wie vandaag de dag de roman De Pest van Camus leest, denkt onvermijdelijk aan het coronavirus in de Chinese provincie Wuhan. De roman van Camus speelt zich af in de Algerijnse stad Oran waar de builenpest zich langzaam maar zeker verspreidt onder de bevolking.



De Pest schetst een indringend beeld van hoe mensen reageren in rampzalige situaties. Dit begint al wanneer de autoriteiten de situatie te langzaam accepteren. Wanneer ze de ernst van de situatie toch inzien en de stad afsluiten van de buitenwereld, begint een deel van de inwoners plannen te smeden om uit de stad te ontsnappen en hun eigen hachje te redden. De plaatselijke pater probeert zelfs een slaatje te slaan uit de situatie, door de pest als straf van God uit te leggen om mensen op die manier tot het geloof te bekeren.

Lees hier wat Camus ons leert over rampen.

Nassim Nicholas Taleb – Antifragiel

De Libanees-Amerikaanse filosoof Nassim Nicholas Taleb is geïnteresseerd in onze omgang met rampen en andere onvoorziene gebeurtenissen. In zijn boek Antifragiel zet hij zijn gedachten over een nieuwe vorm van risicomanagement uiteen. Volgens Taleb proberen we risico’s uit te sluiten, door vanuit problemen in het verleden naar de toekomst te kijken. Dat is onhandig, vindt Taleb, want rampen houden zich hem nooit aan een vast stramien dus ervaring uit het verleden is beperkt toepasbaar.



Zijn alternatief is antifragiel denken. In plaats van toeval uit te sluiten, zouden we moeten leren sterker te worden van onvoorziene gebeurtenissen. Hij gebruikt hierbij het voorbeeld van het immuunsysteem. Dat zorgt er immers voor dat we niet alleen herstellen van een virus, maar er ook immuniteit voor ontwikkelen als we het eenmaal overwonnen hebben.

Lees hier meer over antifragiliteit.

Friedrich Nietzsche – De vrolijke wetenschap

‘God is dood’, schreef Nietzsche en daarmee formuleerde hij een van de bekendste kreten uit de filosofie. Volgens Nietzsche is het christendom immers in leven geroepen is door zwakke lieden, die niet voor zichzelf konden opkomen en daarom een God en het hiernamaals bedachten, waar de sterke lieden gestraft zouden worden.



Ondanks zijn negatieve kijk op het christendom, ziet Nietzsche de dood van God als een ramp. Met het verdwijnen van de christelijke geloof stort er of de mens in staat is nieuwe waarden te scheppen. Volgens Nietzsche ligt na de dood van God een zwak nihilisme op de loer, waarbij niets meer waardevol is en iedereen alleen nog zijn eigen genot nastreeft.

Lees hier meer over Friedrich Nietzsche. 

René ten Bos – Extinctie

De westelijke zwarte neushoorn is uitgestorven en steeds meer diersoorten zijn bedreigd. Als we wetenschappers mogen geloven, leidt deze uitdunning van soorten mogelijk tot een grootschalige ecologische ramp, die ook het einde van de mensheid zal betekenen. Toch lijken we ons weinig zorgen te maken over extinctie. Hoe komt dit? Deze vraag staat centraal in Extinctie van René ten Bos.



Volgens Ten Bos is de neiging weg te kijken deels te wijten aan het feit dat het onduidelijk is wat uitsterven nu precies inhoudt. Bovendien kunnen wij ons het uitsterven van onze eigen soort maar moeilijk voorstellen. In Extinctie bespreekt hij verschillende filosofen en wetenschappers die nagedacht hebben over ons naderende einde, om dit thema voor iedereen inzichtelijker te maken. Zonder tot pessimisme te willen vervallen, acht Ten Bos het van belang niet langer weg te kijken voor onheil en rampen.

Lees hier een interview met René ten Bos over Extinctie.
 
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.