Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
18-12-2019

Marja Vuijsje: ‘Jonge feministen grijpen opnieuw naar De Beauvoir’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Brechtje van Dam

'Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt'. De beroemdste passage uit De tweede sekse van Franse filosoof Simone de Beauvoir, een boek dat volgens schrijver en journalist Marja Vuijsje opnieuw aandacht verdient. Vuijsje schreef het boek De kleine De Beauvoir. Het is een beknopte ode aan het werk en leven van De Beauvoir, de vrouw die de bijbel van het feminisme introduceerde.

Simone de Beauvoir schreef haar ruim 800 pagina’s lange boek De tweede sekse in 1949. Waarom zijn haar theorieën over de verschillen tussen de seksen ook nu aan de orde?

‘Ik heb gemerkt dat veel jonge feministen haar boek weer oppakken, zoals dat ook gebeurde tijdens de tweede feministische golf in de jaren zestig en zeventig. Dat is niet voor niets. Wat De Beauvoir uitvoerig beschrijft is dat het verschil tussen mannen en vrouwen eigenlijk niet zo essentieel is. Dat we allemaal in de eerste plaats mens zijn.’

‘Die gelijkheidsgedachte zit er bij haar als geen ander in. We leven in een tijd waarin de biologie gebruikt wordt als argument om de - op het eerste oog - onwrikbare verschillen tussen man en vrouw te benadrukken. Jonge feministen willen van de beklemming van dit soort biologische theorieën af. Ze willen het keurslijf dat op basis van dat onderscheid aan vrouwen wordt opgelegd van zich afschudden.’

Toch is De tweede sekse inmiddels zeventig jaar oud. Staan daar nog antwoorden in op de vragen van de moderne vrouw?

‘Simone de Beauvoir ging in haar boek onder andere uitvoerig in op de abortuskwestie. Toen al. Ze toonde met cijfers aan dat hoewel abortus in haar tijd vrijwel overal illegaal was, er alsnog veel vrouwen uit wanhoop naar die oplossing grepen. Ze pleitte voor legalisering van een medisch verantwoorde abortus en kreeg daar veel kritiek op.’

'Elke tijd kent zijn eigen ongelijkheden'

‘In sommige staten in Amerika wordt nu gesproken over het opnieuw illegaal stellen van abortus. Onder andere door het terugdraaien van legale abortuswetgeving in die staten is het onderwerp van vrouwenemancipatie wederom het gesprek van de dag, ook in Nederland. Dat debat uit 1949 is dus ook nu weer aan de orde.’

Volgens De Beauvoir zijn de verschillen tussen man en vrouw een resultaat van opvoeding en maatschappij. Als haar gedachtegoed nog steeds van belang is, kunnen we dan stellen dat er niet genoeg is veranderd?

‘Ik vermoed dat De Beauvoir, net als ik, op een moment in haar leven heeft gedacht dat wanneer je argumenten maar sterk genoeg zijn er een grote en blijvende verandering zal plaatsvinden in de positie van de vrouw. Dat er een soort totale gelijkheid kan zijn. Maar het is eigenlijk nooit klaar. Elke tijd kent zijn eigen ongelijkheden.’

‘Wat je nu ziet is een backlash. Aan de ene kant zie je emancipatie van de vrouw toenemen terwijl aan de andere kant de retoriek over mannelijkheid en vrouwelijkheid sterker wordt. Er is wel een terugslag, al denk ik ook dat dit van alle tijden is. Er is uiteraard ook veel veranderd sinds de tijd van De Beauvoir en sinds de tweede feministische golf’

Ondanks haar populariteit krijgt ze ook kritiek van moderne feministen. De Beauvoir zou de vrouw in een slachtofferrol plaatsen en haar een vorm van “mannelijkheid” opleggen die nodig is om je los te schudden van het conventionele denken over de vrouw. Begrijpt u die kritiek?

‘Dat is een argument dat vaak tegen feministen wordt gebruikt. “Wat nu als een vrouw ervoor kiest om huisvrouw te zijn?” En het klopt, De Beauvoir leidde een voor die tijd vrij mannelijk bestaan. Ze trouwde nooit, had geen gezin en geloofde niet in monogamie. Ze verbleef - en schreef - in Parijse cafés en hield er meerdere liefdesrelaties op na.’

"Wat nu als een vrouw ervoor kiest om huisvrouw te zijn?"

‘Er is uiteraard wel kritiek op haar denkwijze mogelijk. Dat beschrijf ik ook in mijn boek. Maar ze legt niemand iets op. Ze heeft opgeschreven hoe zij het zag, en hoe zij vond dat het verder moest. Haar punt was dat vrouwen niet de keuze hadden te beslissen wie zij wilden zijn. Wat die keuze zou moeten zijn, liet ze vrij.’

‘Mijn boek is dan ook meer een historische beschrijving van haar werk en haar persoon. Essentieel daarin is ook dat zij leefde in een periode waarin die keuzevrijheid en zelfstandigheid niet vanzelfsprekend waren. Ze zal in de context van haar tijd begrepen moeten worden.’

Marja Vuijsje (1955) is schrijver van een klein maar bejubeld oeuvre. Haar biografie van Joke Smit werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs en de Erik Hazelhoff Biografieprijs en stond op de tiplijst van de AKO Literatuurprijs. De kleine De Beauvoir, waarin Marja Vuijsje het baanbrekende werk De Tweede Sekse samenvat, verscheen op 10 september 2019.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.