Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 10/2019

Zes denklessen voor de 21e eeuw

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Sebastien Valkenberg

Helder nadenken valt niet mee. Elk tijdperk kent zijn eigen intellectuele valkuilen, ontdekte filosoof Sebastien Valkenberg. Hij geeft daarom zes denklessen voor de huidige tijd.

Numquam ponenda est pluralitas sine necessitate’, zei Willem van Ockham en zijn scheermes was geslepen. Niet alleen het Latijn duidt erop dat we in de middeleeuwen zitten. Ook de richtlijn zelf, om geen onnodige aannames te doen als je iets wilt verklaren, is een product van die periode. Laat bovennatuurlijke verklaringen voor natuurlijke verschijnselen liever achterwege. De aansporing was extra relevant toen het geloof nog alomtegenwoordig was.

Elke tijd brengt zijn intellectuele deugden voort. Niet dat die volledig zijn te reduceren tot hun tijd. Ook zeven eeuwen later helpt het scheermes van Ockham nog als je moet kiezen welke verklaring de aannemelijkste is (antwoord: die met de minste onbewezen aannames). Wel bood het instrument een oplossing voor kwesties die met name speelden in de religieuze middeleeuwen. Dat roept de vraag op naar de grote vraagstukken van onze tijd? Welke denklessen zijn er nodig voor de 21e eeuw?
 

1: Ontwikkel je gecijferdheid

'We krijgen jaarlijks meer dan 74.000 microplastics binnen.’ Met zo’n kop, boven een recent artikel van de populairwetenschappelijke
nieuwssite Scientias (5 juni 2019), zit de schrik er meteen goed in. Liefhebbers van plastic flesjes krijgen zelfs 90.000 stuks binnen.

Je wilt al naar de telefoon grijpen voor een afspraak met de huisarts. Maar wacht nog even. Niet omdat microplastics gezond zouden zijn, maar vanwege die dreigende getallen. Even verderop in het artikel staat dat we er misschien wel 120.000 binnenkrijgen.
Dat klinkt helemaal enorm, maar is het dat ook? Zijn de zorgen terecht of speelt onze ongecijferdheid ons hier parten?

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld: Levi Jacobs

Het begrip ongecijferdheid komt van de filosoof Douglas Hofstadter en raakte bekend dankzij de Amerikaanse wiskundige John Allen Paulos, die met Innumeracy (1988) een neoklassieker schreef. Gek eigenlijk dat we vinden dat het niet kán wanneer iemand een -d schrijft waar het -dt moet zijn. Of wanneer Harry Mulisch wordt aangemerkt als schrijver van De avonden (1947). Dan heet je ongeletterd. Maar hoe vaardig zijn we eigenlijk met cijfers? Deze intellectuele deugd wordt alleen maar urgenter in een samenleving met overal data, statistieken en grafieken.

Dus leer kinderen hoe kansberekening werkt. Zorg dat ze een wiskundige formule kunnen lezen. Daar hebben ze profijt van als ze later een hypotheek afsluiten. En wie vertrouwd is met cijfers, raakt niet in paniek van die 74.000 of 120.000 microplastics. Dat zijn zulke intimiderende aantallen omdat het ontbreekt aan een zinvol referentiekader. Wie gecijferd is, vraagt naar de drempelwaarde: hoeveel microplastics mag je eigenlijk binnenkrijgen voordat ze giftig worden? Deze denkles maakt ons weerbaar tegen voorbarig alarmisme.
 

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.