Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
10-07-2019

Weekendlijstje: Mensen zijn geen dingen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bernadette Vieverich

De Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Salvini is woedend omdat het Nederlandse schip Sea Watch 3, ondanks zijn verbod, de Italiaanse wateren is binnengevaren met drenkelingen aan boord. Daarom deze week een weekendlijstje gewijd aan de vraag: ‘Wat is de mens?’ Over de menselijke essentie, nationale identiteit, onderlinge verbondenheid en de economische waarde van een mensenleven.

De mens is wat hij zichzelf maakt
Volgens de filosoof en existentialist Jean-Paul Sartre wordt onze essentie - wie wij zijn als mens - bepaald door de existentie - het leven zelf en de keuzes die wij maken. Sartre groeide op zonder vader. Omdat deze hem ‘geen bezit en geen herinneringen’ had nagelaten, zag hij zichzelf als een leeg huis, iemand zonder ziel. Voor Sartre is de werkelijkheid willekeurig, zonder noodzaak. ‘Dat de mens tot vrijheid gedoemd is, dat het ontbreken van een opdracht hem angst aanjaagt; dat de mens zonder essentie is, dat hij niets anders is dan wat hij van zichzelf maakt – dergelijke ideeën ziet de lezer geïllustreerd in de autobiografie van Sartre: De woorden’ aldus schrijver Marco Kamphuis. In een bespreking van dit ‘goedgeschreven, grappige, ontroerende en scherpzinnige’ boek wijst hij ons op de verwarring van de zeer jeugdige Sartre. ‘Alsof dit het stripboek is waarin de existentialistische filosofie vertaald is.’
Lees hier Marco Kamphuis’ bespreking van Sartre’s autobiografie

Het idee van nationale identiteit
‘Veel mensen geloven dat hun land toebehoort aan degenen die hier geboren zijn of bezittingen hebben. Ieder ander is dan een “vreemdeling” of een “gast”.’ Filosoof Judith Butler protesteert al sinds de jaren tachtig tegen intellectueel onrecht. ‘Het nieuwe Europa is multicultureel en multireligieus.’ Butler signaleert dat veel mensen daar woedend over zijn. ‘Zij willen iedereen uitsluiten van Nederlands burgerschap die niet voldoet aan hun idee van nationale identiteit.’ Volgens Butler ligt de identiteit van een land niet vast. ‘Wat het nu betekent om een Nederlander te zijn, is niet wat het betekende in de jaren twintig. Landen zouden zichzelf niet langer moeten begrijpen als een representatie van een bepaalde groep mensen met een gelijke religieuze of culturele achtergrond. Een modern land staat open om iets nieuws te orden, om iets anders te worden.’
Lees meer over Judith Butlers’ ideeën omtrent vluchtelingen, Europa en nationale identiteit
 
Identiteit van een volksaard
Volgens filosoof Jacques de Visser is het politiek correct om ‘identiteit’ te zien als de bron van veel kwaad en onheil. ‘Daarom is het niet gepast om te spreken van een Hollandse of Vlaamse identiteit.’ De Visser vindt deze culturele verloocheningen karikaturaal. ‘Het zal wel zo zijn dat sommige mensen die aanspraak maken op “nationalisme” of op kennis van de “identiteit van een volksaard” tegelijkertijd voorstander zijn van een autoritair regime, onwrikbare onverdraagzaamheid, politiek en politioneel geweld en een systeem van verklikking. ’ De Visser vindt dat we dit niet mogen veralgemeniseren of als uitgangspunt gebruiken om de problemen te duiden die gepaard gaan met gastvrijheid, immigratie en sociaaleconomische uitbuiting. Vragen als ‘Wie ben ik?’ of ‘Wie zijn wij?’ kunnen getuigen van wijsgerige bekommernis wanneer we ze in alle rust stellen. ‘Doemen deze vragen op in een sfeer van ressentiment, vertwijfeling en verwarring, dan overheerst de ontworteling.’
Lees hier het volledige artikel van Jacques De Visser over nationale identiteit

Mensen zijn allemaal met elkaar verbonden
Antjie Krog is een Zuid-Afrikaanse schrijver en dichter van poëzie ‘die verbindt en verzoent’. Voor dit interview bezocht schrijver Marc van Dijk haar in haar huis in Kaapstad. Het gesprek ging onder meer over de Afrikaanse filosofische leer: ubuntu, of ‘interverbondenheid’. Krog: ‘De wetenschap zegt nu: mensen bestaan uit sterrenstof. Dat betekent dat we onderling diep verbonden zijn, alleen al via de elementen waaruit we bestaan.’ Krog signaleert dat er in verschillende culturen een besef bestaat, een levenservaring, waarvoor de empirische basis nu door de wetenschap bevestigd wordt. ‘Je kunt interverbondenheid makkelijk verkeerd begrijpen. Maar het is een nog grotere vergissing dat je je niet realiseert dat een dergelijk concept bestaat en werkzaam is.’
Lees hier het interview dat Marc van Dijk had met Antjie Krog

De economische waarde van een mensenleven
Volgens filosofiejournalist Bart Coster roept Raoul Martinez ons op om zelf na te denken over wat we van waarde vinden. ‘Anders bepalen bedrijven en overheden dat voor ons’ waarschuwt de Britse activist, schrijver en documentairemaker. ‘Ze doen de aanname dat de waarde van een mensenleven in geld uit te drukken is, net als alle andere dingen. Om de waarde van jouw leven te schatten kunnen economen je bijvoorbeeld vragen: hoeveel geld zou je willen verdienen om een gevaarlijk beroep uit te oefenen, waarbij je een bepaald risico loopt om je leven te verliezen?’ Volgens Martinez heeft dit soort denken grote invloed op het beleid. ‘Een van de implicaties is dat de waarde van een mensenleven tot wel vijftien keer lager ligt in lagelonenlanden dan in rijkere landen. In lagelonenlanden zijn mensen namelijk bereid om voor minder geld meer risico te lopen.’

Lees hier Martinez’ ideeën over de economische waarde van een mensenleven

 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.