Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
25-04-2019

De 5 beste boeken over digitale cultuur volgens Paulien Dresscher

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Robbert Uijtendaal

‘Ik ben geïnteresseerd in de vraag hoe technologie ons leven bepaalt en hoe wij ons daartoe verhouden. Verandert het ons? Hoe verweren we ons ertegen? Of doen we dat juist niet?’ zegt Paulien Dresscher. Ze is onderzoeker, curator en adviseur op het gebied van digitale cultuur en doceert mediafilosofie aan de Universiteit Utrecht. Dit zijn de vijf favoriete boeken van Dresscher over de digitale cultuur.



1. Sherry Turkle, Life on the Screen (1995) en Alone Together (2011)
Deze twee boeken laten een paradigma-verandering zien. Het eerste boek, Life on the Screen, is een soort postmoderne verhandeling over hoe mensen zich verhouden tot de computer. Het is een heel positief boek, vol interviews met jonge mensen over de vraag hoe hun identiteit wordt gevormd door de virtuele werelden. De premisse van Turkle is dat de online wereld meervoudige identiteiten mogelijk maakt. We kunnen meer mensen tegelijk zijn en meerdere relaties tegelijk aangaan.

Alone Together, 15 jaar later, heeft een heel andere toon. Dit boek gaat veel meer over zorgen over technologie die mobiel geworden is. Hierin richt Turkle zich op de manier waarop mensen zich verhouden tot allerlei intelligente machines en een ziel zien in die machines. Aan de andere kant ziet ze hoe de mobiele technologie een soort vervanging wordt voor menselijke relaties zonder dat we dat doorhebben of überhaupt willen.’

2. Evgeny Morozov, To Save Everything, Click Here (2013)
Morozov is een heel belangrijke stem in de online discussie over technologie. Hij zegt dat we moeten oppassen dat we niet teveel vertrouwen op de technologische vooruitgang, aangezien deze de mensheid niet per se vooruit helpt. Hij waarschuwt voor het beeld van technologie als redder van de mensheid. Dit noemt hij solutionalism: het idee dat algoritmes een oplossing zijn voor alles. Je moet ruimte laten voor andere zaken zoals imperfecties, het onafhankelijke, of het autonome. Niet alles moet in code gevoegd kunnen worden.
 
De verleiding is om alles te kwantificeren en digitaal op te lossen: van criminaliteit en corruptie tot vervuiling en overgewicht. Maar we moeten juist de imperfecties van de democratie leren omarmen. Ik vind dat een hele mooie gedachte in deze tijd waarin we allemaal die spanning voelen tussen het gemak waarmee de technologie ons bedient maar ons ook gijzelt.

3. Frederico Campagna, Technic and Magic (2018)
‘Dit boek gaat over heel ander soort dualisme. We nemen voor lief dat er maar één soort werkelijkheid bestaat: elektronen maar geen engelen, paspoorten maar geen nimfen. Maar in feite kent elke periode een andere realiteit, die vervolgens weer dicteert wat we kunnen dromen en denken. Het gevaar van onze hedendaagse technologische wereld is dat onze eigen realiteit aan het afbrokkelen is en dat we terecht komen in een soort verlamming. Dit boek probeert een uitweg te bieden.
 
Waar de technic de wereld probeert te vangen in een absolute taal, pleit magic voor een constructie van de wereld rondom de notie van het onaanraakbare, dat in het hart van het bestaan zou moeten liggen.

Campagna gebruikt veel verschillende bronnen uit allerlei verschillende stromingen van over de hele wereld. Hij wordt wereldwijd beschouwd als een jong talent, en wordt ook veel gelezen door kunstenaars. Dat zie je veel in deze tijd. Een positief gevolg van het internet is dat dit soort teksten, en de discussies hierover, een brede doelgroep bereikt. Het brengt een cross-disciplinaire discussie teweeg over wat de wereld is, wie wij zijn en wat onze rol zou moeten zijn.

4. Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism (2018)
‘Dit belangrijke boek gaat in op de internetcultuur en hoe bedrijven informatie vergaren van gebruikers om vervolgens gepersonifieerde diensten en producten aan te kunnen bieden. Zuboff probeert de vragen die dit oproept op te lossen binnen het systeem zelf.
 
Zuboff legt hierbij een parallel tussen het kapitalistische systeem, waar natuurlijke grondstoffen en arbeid het handelswaar zijn en de online wereld waar deze vervangen zijn door data van gebruikers. Techbedrijven willen elk aspect van ons controleren om winst te kunnen maken. Zuboff ziet een nieuw kapitalistisch tijdperk aanbreken, waarbij de Big Brother-staat omgevormd wordt tot een Big-Other, die de belangen van het ‘surveillancekapitalisme’ behartigt.
 
Zuboff wordt naast bejubeld echter ook bekritiseerd. Maar dat is goed, want zo ontstaat er een open discussie, een dialoog. Zo stelt bijvoorbeeld Morozov, de schrijver van het boek dat ik als tweede noemde, in zijn essay “Capitalism’s New Clothes”, dat ze de oplossing en het probleem in dezelfde kapitalistische context zoekt. Morozov is iemand die het kapitalisme zelf als het fundamentele probleem ziet, en de oplossing hierbuiten wil vinden.

5. Charles P. Snow,  The Two Cultures (1959)
‘Dit is een oud boek uit 1959, maar ook vandaag de dag nog relevant. Ik ben er zelf net weer tegenaan gelopen. Er zit heel veel in waar we nu nog op kunnen inhaken. Snow stelt dat er heel weinig gecommuniceerd wordt tussen de geestes- en de natuurwetenschappen en dat er hierdoor een gebrek is aan begrip tussen deze twee werelden. Dit boek wordt nog steeds aangehaald als het hier over gaat.

Je ziet tegenwoordig dat er te weinig wordt nagedacht over de consequenties van technologische ontwikkelingen. Pas op het allerlaatste moment, als alles al gebeurd is, wordt er nagedacht over de gevolgen. Als we dit van tevoren doen, kunnen we het veel meer sturen. Dit boek pleit dus voor een groter wederzijds begrip, een situatie waarin veel meer interdisciplinaire samenwerkingen opgestart worden tussen verschillende soorten domeinen van kennis om vandaaruit een derde weg te ontwikkelen waar die twee domeinen niet meer gescheiden van elkaar zijn.

Het is een dun boekje dat onlangs een nieuwe uitgave heeft gekregen. Deze heruitgave uit 2018 laat zien dat het probleem nog steeds relevant is.’

 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.