Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
15-02-2019

Weekendlijstje: 4 filosofen over opstand en protest

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Femke Heijmans

Scholieren staakten vorige week massaal om in actie te komen tegen het klimaatbeleid van de Nederlandse overheid. In België doen zij dit al langer. Wat zeggen verschillende filosofen over protesten en opstanden van het volk?
 
Karl Marx
In zijn Communistisch manifest roept de Duitse filosoof Karl Marx (1818-1883) alle arbeiders op om zich te verenigen en in opstand te komen. Met die woorden heeft hij zich ondubbelzinnig als voorstander van het opstandig zijn uitgesproken. Hij zag dat het verschil in eigendom tussen de arbeiders en de fabriekseigenaren steeds groter werd. De oorzaak was volgens Marx het kapitalisme. Uiteindelijk is een revolutie onvermijdelijk. Ook nu staan mensen kritisch tegenover het kapitalisme. We willen geen plofkippen of goedkope kleding uit Bangladesh meer. Zo is ook de almaar stijgende zeespiegel een indirect gevolg van het kapitalisme. Uiteindelijk kan een klimaatopstand hiervan het gevolg zijn.  
 
Albert Camus
De Franse filosoof Albert Camus (1913-1960) heeft een uitvoerig essay geschreven, genaamd De mens in opstand. In dit essay levert hij kritiek op het communisme. Camus ging ervan uit dat het menselijk leven absurd is. Hiermee bedoelt hij dat het leven geen doel, zin of essentie heeft. In zijn essay schrijft hij: ‘Ik schreeuw dat ik nergens in geloof en dat alles absurd is, maar ik kan niet twijfelen aan mijn schreeuw en moet minstens in mijn eigen protest geloven.’ Volgens Camus komt een opstand voort uit de ervaring van het absurde. Of het klimaatprotest hier ook een uiting van is, is niet met zekerheid te zeggen.
 
José Ortega y Gasset
De Spaanse filosoof José Ortega y Gasset (1883-1955) schrijft over allerlei positieve ontwikkelingen in de wereld: technologische vooruitgang biedt steeds meer bewegingsvrijheid, de individuele vrijheid wordt meer gerespecteerd en de geestelijke waarden van de Europese beschaving worden meer ontwikkeld. Toch is er een gevaarlijke ontwikkeling gaande: de opmars van de massamens. In De opstand der horden beschrijft Ortega hoe de opstand van de massamens een directe bedreiging vormt voor de liberale democratie en het Europese humanisme. Met de massamens doelt hij op een mens voor wie het leven altijd gemakkelijk en overvloedig is. Geestelijke inspanningen zijn niet meer nodig. Ortega: ‘We leven in een tijd waarin de mens voelt dat hij over een wonderbaarlijk vermogen beschikt om iets tot stand te brengen. Hij weet alleen niet wat hij tot stand moet brengen: meester van alle dingen, maar geen meester over zichzelf.’
Je zou kunnen zeggen dat we met de klimaatopstand juist precies de andere kant opgaan: mensen denken weer meer na over wat goed is voor de wereld, ze weten wat ze moeten doen om het tot stand te brengen en komen hiervoor in actie.   
 
Plato
Volgens de Oudgriekse filosoof Plato (ca. 427 v. Chr.- 347 v.Chr.) heeft een perfecte staat een duidelijke hiërarchie: er zijn arbeiders, wachters en filosofen. In zijn hoofdwerk Politeia bespreekt hij zijn ideale staat. Het komt alleen aan de filosofen toe om een staat te besturen. Zij hebben hier namelijk het meest verstand van. De wachters moeten de staat beschermen en vooral moedig zijn. Bij het volk overheerst de begeerte. Ze moeten leren wat matigheid te tonen. Een staatsvorm waar het volk meebeslist met het bestuur, is volgens Plato gedoemd te mislukken. Ieder moet doen wat hem toekomt, alleen zo is de samenleving rechtvaardig. Opstanden van het volk moeten dus ook zoveel mogelijk ingetoomd worden.     
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.