Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
11-12-2018

Reacties van onze lezers: Welke mensenrechten hebben we in deze tijd nodig? 

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Op 10 december vierden we het 70-jarig bestaan van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Maar een nieuwe tijd vraagt om nieuwe rechten. Daarom deden wij in ons novembernummer een oproep aan onze lezers: welk mensenrecht hebben we in deze tijd nodig? De beste inzendingen hebben we hier gepubliceerd.
 

Het recht op inzicht in geautomatiseerde besluitvorming

Benjamin Broekhuizen
Steeds meer beslissingen over het individu worden automatisch genomen, op basis van algoritmen en zogeheten 'big data'-oplossingen. Door het verwijderen van de menselijke factor zouden beslissingen sneller en ook eerlijker genomen kunnen worden: computers hebben immers geen vooroordelen. Maar is dat wel zo?

Zoals Cathy O'Neil bepleit in haar boek Weapons of Math Destruction, zijn algoritmen uiteindelijk zo slim en zo onbevooroordeeld als de data waarmee ze getraind worden. Als de dataset waarmee het algoritme getraind wordt het gevolg is van diverse sociaaleconomische verschillen en bevooroordeelde menselijke beslissingen, dan zal het algoritme waarschijnlijk niet veel wenselijker oordelen dan een mens. Het algoritme kan zo de uitwerking van sociale problemen versterken, waardoor het algoritme bijna het eigen gelijk bewijst.

Ondanks deze fundamentele uitdagingen worden algoritmen vaak als inherent eerlijk gezien en wordt er weinig aandacht geschonken aan de transparantie of verantwoordelijkheid rondom deze algoritmen. In een wereld waarin een individu steeds meer te maken zal krijgen met dergelijke geautomatiseerde beslissingen, dient het individu inzicht te krijgen in de processen en gegevens die tot een bepaalde beslissing geleid hebben.

Dit geldt vanzelfsprekend voor het gebruik van algoritmen bij politie en justitie als onderdeel van het recht op een eerlijk proces, maar ook daarbuiten is inzicht in algoritmen van zeer groot belang. In steeds grotere mate zullen algoritmen gaan bepalen wie een lening krijgt en tegen welk percentage, hoe hoog een verzekeringspremie zal worden, of wie de meest geschikte kandidaat is. Allemaal eerlijk, allemaal objectief ... computers zijn immers niet bevooroordeeld. Maar wie controleert dat?
 

Het recht op actief burgerschap 

Frederic Heylen
We zijn in een democratie allemaal politici, maar de kloof tussen burgers en de overheid lijkt groter dan ooit. Onze democratie verkeert in een diepe crisis, omwille van wantrouwen in de politiek en de Europese Unie, populisme, desinformatie, technocratie, corruptie, autoritarisme, religieus fanatisme... Al deze factoren zijn te herleiden tot twee fundamentele problemen: de uitholling van de rechtsstaat en/of een gebrek aan burgerschap.
 
Essentieel voor elke (rechts)staat is een gedeeld en actief burgerschap, waarbij vrije en gelijk(waardig)e burgers het fundament vormen van een hechte politieke gemeenschap. Maar dit is slechts een ideaalbeeld. Burgerschap ontstaat niet altijd vanzelf en dient gestimuleerd te worden door de overheid, minstens in 4 domeinen:
 
1. Burgers hebben levenslang recht op burgerschapseducatie en burgerschapsvorming over de fundamenten en het belang van onze democratische liberale rechtsstaat, zijnde het systeem van wetten en instituties dat onze vrijheid waarborgt.
 
2. Burgers hebben ook recht op correcte informatie en bescherming tegen desinformatie. Enkel zo kunnen zij als kritische burgers volwaardig deelnemen aan de politieke gemeenschap.
 
3. Artikel 21 van het UVRM spreekt reeds over een recht op deelname aan het beleid. Echte participatie betekent inspraak in het beleid en gaat verder dan het passief uitbrengen van een stem. De overheid zal burgers meer betrekken bij het beleid, op alle mogelijke en praktische manieren en niveaus (bv. burgerbegroting, burgerkabinet, burgertop).
 
4. Burgers hebben het recht om het heft (maar niet het recht!) in eigen handen te nemen (bv. via een burgerinitiatief, burgercollectief, burgercoöperatie, burgerplatform, burgerwetenschapsproject). De overheid moet burgers hierbij ten volle ondersteunen.
 
Kortom: het recht op actief burgerschap vraagt concrete inspanningen door de overheid op vlak  burgerschapseducatie, betrouwbare informatie, burgerinitiatieven en vooral meer participatie. Burgerschap is cruciaal voor het behoud van onze liberale representatieve democratie, die nog steeds de beste waarborg blijft voor een open samenleving in de 21e eeuw.
 

Het recht op seksuele gezondheid en the pursuit of happiness 

Jelto Drenth
Bij de 30 artikelen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt wel genoemd het recht om te trouwen en een gezin te stichten, maar seksuele vrijheid en gezondheid zoekt men er tevergeefs . Ilena Rosenthal’s noemt als één van de acht urgente nieuwe items de rechten van LHBTQIA+, maar in de door de World Association of Sexology geformuleerde opsomming van seksuele rechten is de vrijheid van gender en seksuele identiteit maar 1 van de 9 speerpunten . Ook middle of the road-mensen verdienen een gezonde seksualiteit.

De WHO heeft aandacht besteed aan een brede definitie van seksuele gezondheid, waarbij recent toegevoegd is dat het concept niet beperkt moet worden tot ontbreken van dwang, ziekte, disfunctioneren en ongewenste zwangerschappen. Welbevinden is eveneens essentieel voor ‘positieve’ seksuele gezondheid. In een recent Nederlands definitievoorstel treffen we deze formulering aan: ‘Seksuele gezondheid is het vermogen zich seksueel aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’ . Veel holistischer kan het m.i. niet worden.

Seksuele gezondheid hoort in het takenpakket van medische professionals, maar ook het onderwijs en de publieksinformatieverschaffing mogen niet wegkijken van dit onderwerp. De media spelen een prominente rol, zowel positief als negatief. Binnen de generatie die, tussen de opkomst van de pil als upper en het verschijnen van AIDS als downer, blijmoedig hebben geslempt van de beker van de erotiek, wordt nogal eens geconstateerd dat de huidige generatie seksstarters aanzienlijk minder zorg- en schaamteloos zijn/haar seksuele potentieel realiseert. Wie zo af en toe kennis neemt van slut shaming kan nauwelijks om de conclusie heem: de oude seksuele dubbelmoreel maakt een come-back.

Er is dus reden om ernaar te streven dat WHO-intentieverklaringen overgeheveld worden naar mensenrechten. Iedereen heeft recht op seksueel plezier.
 

Het recht op boosheid en woede 

Els van Swol
Een nieuw mensenrecht wordt aangereikt in een column van Arnon Grunberg (in: Wordt Vervolgd, november 2018): boosheid, met de nodige slagen om de arm, maar toch. Hij schrijft: ‘Dat boosheid begrijpelijk en misschien ook een mensenrecht is, betekent nog niet dat de effecten van woede altijd positief zijn’. Nee, maar dat geldt ook omgekeerd: de effecten van woede zijn niet altijd negatief. En daar gaat het hier om.

Neem het YouTube-kanaal #Boos van documentairemaker Tim Hofman en de BNN-Vara documentaire ‘Terug naar je eige land’ (NPO3, 8 november 2018) waarin wordt gepleit voor een kinderpardon tegen het uitzetten van vierhonderd kinderen, vooraf gegaan door een burgerinitiatief dat meteen al duizenden keren werd ondertekend.

Boosheid is nu eenmaal niet intrinsiek goed of kwaad. Het gaat om de uitwerking daarvan. ‘De aanhangers van extreemrechts zijn ook door woede gedreven’, schrijft Grunberg. Ook de filosofe Martha Nussbaum gaat er in haar recente boek Het koninkrijk van de angst maar al te gemakkelijk vanuit, dat woede en angst ertoe leiden dat de schuld van wat dan ook bij anderen ligt, en dat varieert dan van asielzoekers tot vrouwen.

Als je het omdraait, kom je echter uit bij een ander soort boosheid en woede. Bij die van een Dominicaanse zegen:

                Moge God je zegenen met woede over onrechtvaardigheid.

Dat is een boosheid, dat is een woede die aanzet tot goede daden, zoals de alsmaar doorgaande eredienst in een kerk in Den Haag, zodat rechtvaardigheid handen en voeten krijgt en hopelijk niet zonder politieke gevolgen blijft. Als dát aan de orde is, dan is boosheid niet ‘misschien’ maar zonder meer een nieuw mensenrecht op basis van oude steunpilaren van de democratische samenleving: waarheid, gerechtigheid en vrede. Boos worden mag.
 

Mensenplichten 

Ger Verweij
Mijn suggestie is: schrijf de verklaring om in 'de universele verklaring van de plichten van de mens'. 

De meeste aanvullingen van de mensenrechten door Irena Rosenthal spreken mij zeer aan, maar rechten doen geen appèl, vragen niet om actie. Plicht klinkt misschien minder vriendelijk, dwingender, maar plichten aanvaarden betekent dat je uit je hangmat moet komen. 

Neem bijvoorbeeld het recht dat op de omslag van FM is genoemd, het recht om vergeten te worden. Leuk als ik dat recht heb, maar als degene die mij spamt niet de plicht voelt mij te vergeten schiet ik weinig op met mijn recht.
Datzelfde geldt in mijn ogen voor alle rechten. 
 

Het recht op verveling

Will Kapell
Gandhi was al van overtuigd: geen rechten zonder plichten. Een opvatting breed gedeeld onder de filosofen. Daarnaast geldt dat de legitimiteit van de mensenrechten sterk afhankelijk is van de cultuur en de staat van de samenleving.  De noodzaak van Mensenrechten verschillen per land en werelddeel. Wat heb ik immers aan het recht “om vergeten te worden” als ik geen toegang heb tot internet? Sterker nog, zonder nadrukkelijke link naar het wereldwijd web kan een dergelijk recht als belediging worden opgevat.

Laten we de basisrechten gelijk houden en er naar streven deze wereldwijd te realiseren, waarbij de bestaande rechten voortdurend afgestemd worden op ontwikkelingen binnen een samenleving, waarbij we erkennen dat de basis niet overal gelijk is. LHBTQIA-rechten behoeven niet apart benoemd te worden, maar kunnen opgenomen worden in het recht op gelijke behandeling. Werd immers niet gesteld dat het gaat om individuele rechten en niet om rechten van minderheden?

Concluderend dat binnen onze westerse samenleving de mensenrechten grotendeels worden nageleefd en de opdracht waakzaam te blijven op een voortdurende aanpassing van de mensenrechten op individueel niveau, is het tijd ons met plichten op te zadelen. Naast collectieve plichten als waakzaamheid en aandacht voor het milieu zou ik willen pleiten voor individuele plichten, die ons leven verrijken.

Vooropstellen wil ik de plicht tot vervelen. En dan met name de existentiële verveling zoals Lars Svendsen dit omschreef. En als we nog niet toe zijn aan een plicht, dan noemen we het gewoon een recht.

Lijkt me een mooi onderwerp om filosofen eens het licht te laten schijnen of we plichten die in eerste instantie alleen op het individueel welzijn gericht zijn, kunnen “opleggen”.  Denk ook aan de plicht om het leven op zijn beloop te laten, de plicht om niet overal een mening over te moeten hebben.

Rust en niets doen zijn de grondslagen van een beschaving.
 

Het recht om niet geprofileerd te worden 

Saskia van den Dool
Het gaat hierbij om het recht om door niets of niemand in een bepaald hokje gestopt te worden waardoor je benadeeld kunt worden. Dit nieuwe mensenrecht zou burgers moeten beschermen tegen verschillende zorgelijke praktijken.
Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het recht om niet op basis van je huidskleur, religieuze uitingen, je kledingkeuze of de lengte van je baard al bij voorbaat als verdacht te worden aangemerkt en in je bewegingsvrijheid te worden beperkt.

Het gaat ook om het recht om niet op basis van je zoekopdrachten, clicks en likes door ondoorzichtige algoritmes een bepaald profiel aangemeten te krijgen. En door dat profiel verstoken te blijven van relevante informatie van buiten je filterbubbel. Of gericht gemanipuleerd te worden voor het financiële of politieke gewin van een ander.

Dit mensenrecht moet burgers ook beschermen tegen de discriminerende effecten van het gebruik van algoritmes voor het doorzoeken van ‘big data’ door bijvoorbeeld politie, justitie en bedrijven. Deze algoritmes hebben vaak een zekere bias en kunnen zo onjuiste verbanden leggen. Hierdoor kan het zijn dat jij een hogere verzekeringspremie betaalt dan je buurvrouw, dat je geen hypotheek kunt meer krijgen of zelfs als terrorist wordt aangemerkt.

Je zou kunnen beargumenteren dat het discriminatieverbod voldoende gronden biedt om bijvoorbeeld etnisch profileren te verbieden. En dat recentelijk de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) toeziet op de bescherming van jouw privacy. Deze wet vraagt organisaties op zijn minst aan te geven hoe ze jouw data gebruiken om je profileren en wat ze daarmee vervolgens doen.

Etnisch profileren is echter niet gecodeerd in internationale verdragen. En je privacyrechten zijn vaak vastgelegd in ontoegankelijke gebruikersvoorwaarden vol juridisch taalgebruik. Bovendien is er veel onduidelijkheid in de manier waarop algoritmes nu eigenlijk tot bepaalde conclusies komen.

Hoog tijd dus om de menselijke maat te waarborgen in besluitvorming en burgers beter te beschermen.
 

Het recht om een eind van de straf voor levenslang veroordeelden 

Kees van der Plas
In de afgelopen jaren is er veel gesproken over de afschaffing van de doodstraf wat in sommige landen nog steeds bestaat, maar er wordt niet veel over levenslange straffen gesproken. In artikel 5 van Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt bepaald dat “niemand zal onderworpen worden aan folteringen, noch aan een wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing.” Iemand levenslang opsluiten zonder hoop nog vrij te komen, is dat niet een onmenselijke bestraffing? Meer en meer landen veranderen hun wetten, en voeren ook voor levenslang veroordeelden de mogelijkheid voor voorwaardelijke invrijheidstelling na een bepaalde detentieperiode in, maar andere landen hebben deze procedure niet geregeld. Italië en de Verenigde Staten hebben bijvoorbeeld nog de mogelijkheid om een veroordeling zonder voorwaardelijke vrijlating te geven, maar ook de mensen die een herziening kunnen eisen, zijn zich bewust van de kleine kans om weer naar buiten te gaan.

Een levenslange straf gaat tegen het concept zelf van straf dat de heropvoeding en re-integratie van de gevangenen in de maatschappij als zijn ultieme doel heeft. De echte belediging voor de vrijheden van de mens is om naar iemand als een dier kijken, onmogelijk om ooit meer de menselijke vorm te kunnen aannemen.

Het is een echte marteling om alle hoop van gevangenen op terugkeer naar vrijheid weg te nemen.

Zonder moed is het moeilijk om te veranderen en te verbeteren. Het is een eeuwigdurende doodstraf, erger dan doodstraf.

Benjamin Constant, een Frans filosoof en politicus, sprak er in de achttiende eeuw al over als “een terugkeer naar de meeste ruwe tijden, de wijding van de slavernij, de afbraak van menselijke toestand”.

Het is een langzame en trieste reis tegen het geluk van de dood: de enige vrijheid die een levenslang gevangene heeft om van te dromen.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.