Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
23-11-2018

Weekendlijstje: Veroordeelde filosofen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
De oude filosofen worden nu vaak geprezen voor hun ideeën die de wereld verder hebben geholpen. Ze boden weerstand tegen de gezaghebbende machten, of opkomende stromingen, waarmee de beschaving stappen heeft gemaakt naar een eerlijkere, gelijkwaardigere en rationelere samenleving. Maar in hun eigen tijd waren ze niet zo geliefd. Sterker nog, sommigen werden openlijk vernederd en vervolgd. We hebben vijf vervolgde filosofen op een rijtje gezet.

Socrates
Zonder twijfel is Socrates de bekendste filosoof die terecht werd gesteld voor zijn gedachtegoed. In de Apologie van Plato, en in die van Xenofoon, wordt de hoorzitting beschreven waarin hij werd beschuldigd van goddeloosheid en het verpesten van de jeugd. Toen Socrates zelf zijn straf mocht uitkiezen, koos hij voor een staatspensioen in het Prytaneon. Verontwaardigd door deze keuze veroordeelde de jury hem tot het drinken van de gifbeker. Kritoon bood aan om Socrates te helpen vluchten, waarop Socrates in naam van de wetten van Athene en vooral in naam van zijn eigen filosofie het aanbod van Kritoon afwees. Op de laatste dag van zijn leven verklaart Socrates niet bang te zijn voor de dood omdat de ziel onsterfelijk is en een neemt kalm en waardig afscheid van zijn vrienden. De dood van Socrates werd exemplarisch voor een filosoof die zijn filosofie niet alleen bedenkt, maar tegelijk moedig uitvoert.

Hypathia
Minder waardig was de dood van Hypatia. Levend in het oude Alexandrië tussen 355 en 415 was ze een gerespecteerd geleerde. Sommigen noemen haar de eerste vrouwelijke wiskundige. Ze onderwees het neoplatonisme van Plotinus aan veel gezaghebbende mannen en vooral veel Christelijke burgers, hoewel zij zelf geen christen was. Met behulp van haar zelfontworpen apparaat kon ze de stand van de sterren berekenen op elke willekeurige datum. Hoewel ze hier eerst voor werd geprezen, was dit ook een middel voor de nieuwe priesterlijke machthebber om haar als heiden te veroordelen. Ze werd opgewacht op haar route naar huis, uit haar koets getrokken en meegesleurd naar een kerk. Hier werden de kleren van haar lijf getrokken en werd ze doodgeslagen met stenen en potstukken. Vervolgens werden haar ledematen uit elkaar getrokken en verbrand. Deze uiterst brute moord schokte het hele Romeinse rijk. Sindsdien werden filosofen vaak gespaard tijdens uitbarstingen van openbaar geweld. Hypathia werd de martelaar die stierf voor een betere behandeling voor filosofen na haar.

Giordano Bruno
Bruno was een balling. In zijn vroege leven werd hij beroemd om zijn geheugenkunsten, waar hij ook enkele boeken over had geschreven. Niet veel later werd hij verdacht van ketterij door de Inquisitie. Bruno was namelijk stellig tegen verschillende christelijke dogma’s en te koppig om er afstand van te doen. Hij vluchtte van Napels naar Rome, waar hij onterecht werd verdacht van een moord, en vluchtte toen naar Genève. Hier sloot hij zich aan bij de calvinisten, maar het duurde niet lang voor ook zij hem excommuniceerden voor zijn ketterse ideeën. Vanuit Genève ging hij naar Frankrijk, schreef hij honderdtwintig stellingen tegen de algemeen geaccepteerde natuurleer van Aristoteles, en publiceerde boeken die het absurde idee naar voren brachten dat het universum oneindig is en alle sterren zonnen zijn waaromheen weer hun eigen planeten draaiden met elk hun eigen intelligente wezens. Toen hij terugkeerde naar Italië doceerde hij kort astronomie aan de Universiteit van Padua, maar moest plaats maken voor Galileo Galilei. Hij reisde naar Venetië, werd opgepakt, uitgeleverd naar Rome en terechtgesteld voor ketterij door zijn pantheïsme en zijn kritiek op een persoonlijke god, de drie-eenheid, de ziel en de priesters. Na negen jaar in de gevangenis te hebben doorgebracht hield hij nog altijd voet bij stuk en werd daarvoor veroordeeld tot de brandstapel. Al zijn werken werden verboden door het Vaticaan.

Spinoza
Baruch de Espinoza, beter bekend als Benedictus Spinoza, was een Amsterdamse Jood met een Portugese achtergrond. Hij werd uit deze Joodse gemeenschap getrapt en zijn familie werd verboden enig contact met hem te hebben. Hem werd verweten een vreselijke ketter te zijn en monsterlijke daden te hebben verricht. De monsterlijke daad zou bijvoorbeeld kunnen slaan op die keer dat Spinoza naar een Amsterdamse rechter ging vóór hij naar een autoriteit van de synagoge stapte. Werkelijk bewijs of onderbouwing van de beschuldigingen is er niet. De Joodse gemeenschap bood hem wel een pensioen aan als hij afstand zou nemen van zijn ideeën, maar Baruch wees het af. Het oordeel was bijzonder haatdragend. ‘Vervloekt is hij bij dag en vervloekt is hij bij nacht, vervloekt wanneer hij ligt en vervloekt wanneer hij staat, vervloekt wanneer hij naar buiten gaat en vervloekt wanneer hij binnenkomt. De Heer zal hem niet sparen en zal hem afscheiden van de gekozen mensen van Israël.’ Niemand mocht iets lezen wat Spinoza geschreven had. Hij ontkent de onsterfelijkheid van de ziel, de betrokkenheid van een God en de overdracht van Jehova’s wetten aan de Joden. Nadat hij hoorde dat zijn familie geen contact meer met hem mocht hebben antwoorde hij dat dit hem nergens toe dwong wat hij niet al zelf gedaan zou hebben.
 
Trotski
Leon Trotski was samen met Lenin en Stalin één van de voormannen van de Russische revolutie. Als eerste leider van het rode leger had hij groot aanzien in de partij. Helaas conflicteerden zijn gedachten met die van Stalin. Trotski was namelijk een voorstander van een ‘permanente revolutie’, de opvatting dat de proletariaat – en niet de bourgeoisie – de revolutie moet leiden, en een internationaal socialisme, terwijl Stalin een nationalistisch socialisme beoogde. Zoals bekend won Stalin de strijd waarna honderdduizenden mensen werden verhoord en vermoord. Trotski werd door Stalin verbannen. Eerst trok hij naar een Turks eiland, vervolgens naar Parijs en ten slotte naar Mexico. Hier had hij kort een affaire met de kunstenaar Frida Kahlo. Niet veel later werd hij vermoord door een Russisch geheim agent.  De agent deed zich voor als een Belgisch journalist, stelde Trotski op zijn gemak, en sloeg zijn hoofd in met een ijsbijl.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.