Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
09-11-2018

Weekendlijstje: Vijf filosofen over medelijden

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Het Kerstfeest draait om barmhartigheid en medemenselijkheid. Maar moeten we wel zo medelevend zijn? Dit weekendlijstje geeft u vijf visies op medelijden. Van de grootste voorstander ervan gaan we naar de bekendste criticus. Wijze lessen om mee te nemen naar het nieuwe jaar.

Jezus
Toegegeven, het is moeilijk om Jezus als filosoof te zien, maar het verhaal van de barmhartige Samaritaan is wel het meest bekende pleidooi voor medelijden. Het verhaal gaat over een man die op zijn reis naar Jericho van al zijn bezit werd beroofd en halfdood werd geslagen. Een voorbijgaande priester en hulppriester lieten hem liggen, maar een onbekende Samaritaan kon dat niet over zijn hart verkrijgen. Uit medelijden verzorgde hij de wonden van de man en bracht deze naar een herberg. De Samaritaan is een werkelijk voorbeeld van de medemens en Jezus adviseert ons altijd zo te gedragen als die Samaritaan.

Levinas
Volgens Levinas is er geen limiet aan medelijden en zou die er ook zeker niet moeten zijn. De bekendste ethicus van de twintigste eeuw gaf de ethiek een prominente rol in zijn filosofie. Wanneer we een ander in het gezicht aankijken, kunnen we niet anders dan compassie voor diegene voelen. De relatie die dan ontstaat werkt zowel beklemmend als bevrijdend. Beklemmend omdat het ons oproept om de ander niet te schaden, en bevrijdend omdat we dan beseffen dat de ander zich naar ons uitreikt. In zijn magnus opus Totaliteit en oneindigheid beargumenteert hij waarom hij de ethiek als ‘eerste filosofie’ ziet. Het is de steunpilaar van onze wereldbeleving. Centraal hierin is de erkenning van de ander als een jij, en niet als een hij of zij.

Meng zi
Als rijst en soep op de grond zouden worden gegooid en er overheen wordt gelopen, zou zelfs een bedelaar het weigeren. Meng zi, ook bekend onder de Latijnse naam Mencius, is de bekendste leerling van Confucius. Volgens zijn filosofie zijn er vier grondbeginselen van moraliteit. De tweede hiervan is een hart dat zich kan schamen. Onder de juiste omstandigheden kan schaamte deugdelijk zijn. Het herinnert ons dat elk mens een inherente waardigheid heeft. Vergaan voedsel aanbieden tast deze waardigheid aan. 

Kant
De vuistregel van de ethiek van Kant is dat we een mens nooit als middel, maar altijd als doel op zich moeten behandelen. Toch is hij sceptisch tegenover medelijden. In de zowel beroemde als beruchte Kritiek van de praktische rede stelt Kant moraliteit vrijwel gelijk aan redelijkheid. Een redelijk mens gebruikt zijn verstand om goed te handelen. Medelijden is te emotief. Het is te zwak en te blind. Hierdoor kan het geen basis zijn voor moreel handelen, omdat dat volgens hem altijd een onderscheidend karakter heeft en moed vereist.

Lees ook de hommage van René Gude over de ethiek van Kant.

Nietzsche
Friedrich Nietzsche is misschien wel de meest iconische tegenstander van medelijden. De filosofie van Nietzsche is de filosofie van de sterke mens, die zich niet door iemand anders laat afzwakken. Volgens hem is medelijden een manier van de zwakke om de sterke naar hem toe te trekken. Ook kan medelijden beschamend zijn en de waardigheid van de ander aantasten. Vooral wanneer hij niets terug kan geven en zijn eigen minderwaardigheid moet inzien. Medelijden kan dus zowel verwoestend zijn voor de gever als de nemer.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.