Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service | Ledenpagina

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 9/2018

Plato’s Symposium voor robotliefde

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Martijntje Smits

Zorgrobots en seksrobots zijn in opkomst. Bieden zij het juiste antwoord op bezuinigingen en onvervulde verlangens? Filosoof Martijntje Smits onderzoekt het in een ­­eenentwintigste-eeuwse variant van Plato’s Symposium.

Personages:
Johan – een robotingenieur
Kathleen – een ethicus
Erich – een liefdesfilosoof
Sherry – een sociaal constructivist
Phi – een acteur
Een anonieme fluitist

Die avond, na de première van de ­documentaire Ik ben Alice, begaven de genodigden zich druk pratend naar de grote foyer van de bioscoop. Een melodietje snerpte door de hal.
- Is dit hoe er voor onze ouderen zal worden gezorgd? Verschrikkelijk! Ik zie niet hoe…
- Ik vond dat kleine meisje juist schattig!
Ze moesten schreeuwen om zichzelf verstaanbaar te maken tussen de schelle geluiden. Een assistent had in een bevlieging besloten de afterparty te verluchtigen met een robotfluitist.
- Kun je die herrie niet even uitzetten? We proberen een serieus gesprek te voeren!
Ze lieten zich in de zachte loungestoelen zakken die door de hele ruimte stonden. Alleen Johan, de ingenieur, bleef staan.


Johan:
Laten we om de beurt en langzaam praten! Zal ik beginnen?

Zonder antwoord af te wachten ging hij verder.

Allereerst wil ik jullie bedanken dat jullie zijn ingegaan op onze uitnodiging om de première van onze documentaire over Alice bij te wonen. Ik zal nu eerst uitleggen waarom we haar gebouwd hebben. Iedereen weet dat eenzaamheid tegenwoordig een groot probleem is onder ouderen. Dat probleem zal alleen maar groter worden als er niets aan wordt gedaan.

De anderen zakten dieper in hun kussens.

Eenzaamheid gaat over liefde. Over een gebrek aan liefde. Het wijst op een pijnlijke wijze op een gebrek aan betekenisvolle interactie. Die pijn kennen we allemaal – ieder op zijn eigen manier. We hebben iemand nodig om mee te praten, iemand die op onze behoeften en simpele vragen reageert. Dat is een primaire behoefte, net als water. Maar de kinderen van deze oude gepensioneerden zijn druk met hun werk en hun vrienden wonen ver weg. Menselijke zorg is duurder dan ooit. Hun behoeften kunnen daarom vaak niet worden vervuld door de traditionele manier van menselijk gezelschap.

Johan pauzeerde even.

Maar nu hebben we iets dat wel werkt. Echt waar! De robotica voor gezelschap wordt steeds geavanceerder. Jullie hebben Alice gezien, onze robotpop. Jullie hebben gezien hoe ze echt contact maakt, hoe die oude vrouwtjes uit de film opleefden toen zij er was. Eerst hadden ze nogal wat bedenkingen bij het idee dat een technologisch ding hun nieuwe maatje zou worden. Net zoals jullie nu. Maar langzamerhand ontwikkelden ze warme gevoelens voor Alice.

Kathleen, de ethicus, ging rechtop zitten.

Kathleen:
Warme gevoelens? Waar heb je warme gevoelens gezien?

Johan:
Nou, denk bijvoorbeeld aan het moment dat Alice reageert op de familiefoto’s van mevrouw Wittmarschen, de vrouw die alleen een zoon in het buitenland heeft. Of wanneer Alice een liedje zingt met mevrouw Schellekens-Blanke, die altijd zo gek was op zingen. Aan het eind is Alice haast een soort vriendin geworden, heb je dat niet gezien? Ze zijn zelfs verdrietig als Alice weer wordt meegenomen naar het lab. Dus ze waren een echte relatie aangegaan. Door haar aandacht leefden ze helemaal op. Er was betekenisvolle interactie. Onze kleine Alice kon in hun behoeften voorzien.

Kathleen:
Hoe kom je erbij! Ze waren een echte relatie aangegaan? Ongelo­felijk! Je verdraait de grote, eerbare idee van liefde. Je wilt ons laten geloven dat liefde als een product geconsumeerd kan worden – dat je er een apparaat van kunt maken. Maar dat is geen liefde, dat is kapitalisme!

Kathleen zuchtte.

Johan:
Oké, Kathleen, wat is dan jouw opvatting van liefde?

Johan veegde over zijn voorhoofd en ging zitten.

Kathleen:
Nou, liefde is sowieso iets heel anders dan een dienst die door een apparaat wordt verleend. Alsof een robot ooit een redelijk, kosten-efficiënt alternatief voor liefde en zorg tussen mensen zou kunnen bieden. Het kapitalisme pretendeert dat wij liefde kunnen voelen als we zeep en tandpasta kopen, of vrijheid ervaren als we sigaretten of auto’s kopen. Het kapitalisme verkoopt continu symbolen. Maar zeep gebruiken heeft niets met echte liefde te maken. ‘Betekenisvolle interactie’ – in je dromen! Een machine kan niet liefhebben, geen liefde geven en geen liefde ontvangen.

Johan:
Ik zie niet in waarom niet.

Kathleen:
Een machine heeft geen hart. Geen emoties. Geen subjectiviteit. Dus er is geen sprake van wederkerigheid in haar relatie met de vrouwen uit de film. Alice en haar algoritmes kunnen alleen maar een paar typische uitdrukkingen van liefdevolle aandacht simuleren. Maar wederkerigheid van gevoelens is essentieel voor liefde en vriendschap. Dat zei Aristoteles lang geleden al, in zijn Ethica Nicomachea. Daarom kunnen we volgens hem geen menselijke vriendschap hebben met dingen en dieren, en ook niet met onwillige mensen.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.