Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 6/2018

Wie is de man? Wie is de vrouw?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Stine Jensen
filosoof, programmamaker

Hoe verder na #metoo? Hoe gaan de seksen met elkaar om? Maar ook: wie is de man, wie is de vrouw? Een verhaal van Stine Jensen over macht, empathie en spiritualiteit.

Kent u de Proust-questionnaire? Het is een vragenlijst die je ware aard zou onthullen. De Franse schrijver Marcel Proust gaf er ooit openhartig antwoord op toen hij 13 en toen hij 20 jaar was. De vragenlijst werd daarom naar hem vernoemd. Ik heb de vragenlijst zelf ook twee keer in mijn leven ingevuld, één keer toen ik 34 en één keer toen ik 46 was. Beide keren werden mijn antwoorden gepubliceerd in HP/De Tijd.

Twee ogenschijnlijk gemakkelijke vragen van de lijst zijn de volgende, en u mag ze nu ter plaatste beantwoorden aan uw buurman of buurvrouw. Komt-ie:

Welke eigenschap waardeert u in de man?
Welke eigenschap waardeert u in de vrouw?

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: StudioVonq


Ik heb er beide keren tamelijk verschillend op geantwoord. Toen ik 34 was, en geen relatie of kind had, waardeerde ik de zogenaamde vrouwelijke eigenschappen in de man: zorgzaam, lief, attent, sensitief. In vrouwen waardeerde ik dat wat als mannelijk te boek stond: kracht, lef, humor. Maar twaalf jaar later waren mijn antwoorden anders. In vrouwen waardeerde ik hun vermogen om verbinding te maken. In mannen waardeerde ik ‘de bereidheid om zijn kracht in te zetten om anderen te helpen. Variërend van een galant gebaar, zoals een jas om iemand heen slaan die het koud heeft, tot een duwtje in de rug op de fiets, tot een brandend huis in gaan om iemand te redden.’ Bescherming en kracht. Ik waardeerde het klassiek – of zo uw wilt stereotiep – mannelijke in de man.

Ik brak me er een tijdje het hoofd over. Vooropgesteld: ik heb mijn feministische theorie heus wel paraat, en ik weet dat wat wij ‘mannelijk’ en wat wij ‘vrouwelijk’ noemen een culturele constructie is en niet aan biologische lichamen is voorbehouden. Maar er rustte voor mij wel een taboe op het waarderen van het mannelijke in de man. Een man kon van mij als feminist vooral bonuspunten verdienen als hij zijn vrouwelijkheid goed ontwikkeld had. Maar daarmee zei ik ook dat het het leukste aan een man was als hij zo veel mogelijk op een vrouw leek. En dat de beste vrouw zo mannelijk mogelijk moest uitvallen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: StudioVonq


Mijn dochter van acht heeft zich onlangs ook over een variant van deze twee vragen uit de Proust-questionnaire gebogen – je kunt daar niet vroeg genoeg mee beginnen. In het kader van de schoollessen over lentekriebels – en ik hoef dankzij juf Ank geloof ik aan niemand uit te leggen wat hiermee bedoeld wordt – moest zij haar ideale man en vrouw omschrijven in de vorm van tops en flops. Hier zijn haar antwoorden. Haar ideale vrouw is als een zon vormgegeven en de stralen zeggen dat zij niet mag roken, leuk gekleed moet gaan, lief is, grappig, mooi haar heeft en sportief is. Haar ideale man is een lijstje: het haar is kort; verder is hij grappig, stoer, lief, sterk, ruikt hij lekker, moet hij lekker kunnen koken, en is hij beschermend. Ik geef toe dat ik een aangeleerde feministische reflex moest onderdrukken om haar onmiddellijk te corrigeren. Dat onderdrukken deed ik dan weer vanuit de opvoedersreflex dat je niet meteen kritisch mag oordelen, maar eerst positieve aandacht moet geven aan dat wat het kind geproduceerd heeft. Ik constateerde een mix van klassiek mannelijke en vrouwelijke eigenschappen die toebedeeld werden aan beide seksen; haar ideale man kookt, is lief en stoer. Haar ideale vrouw draagt leuke kleding, is sportief en rookt niet. Even later drong het tot me door dat zij mogelijk een geïdealiseerde versie van haar eigen vader en moeder had beschreven. Ouders vormen een blauwdruk voor ideeën die het kind heeft over mannelijk en vrouwelijk, zowel in positieve als in negatieve zin. Dat ‘leuk gekleed’ is een aansporing die ik regelmatig krijg voorgespiegeld: ‘Mama, het is feest, nu moet je iets leuks aantrekken’, en dat gebod van ‘lekker ruiken’ is iets wat haar vader regelmatig van haar te horen krijgt: ‘Papa, nu moet je echt onder de douche.’ Dat deze oefening deel uitmaakt van de lentekriebels is trouwens veelzeggend: als ze het gaan hebben over seksualiteit, horen ideeën over mannen en vrouwen en hun gedrag – wie maakt de grappen, wie neemt er initiatief, wie trekt er iets leuks aan – daarbij. Sterker nog: ze vormen de basis van de normen, waarden en verwachtingen over seksualiteit. Denis Diderot, een andere schrijvende Fransman, zei ooit: ‘Het heden is zwanger van de toekomst.’ Kijkend naar mijn dochter zie ik dat het hier ergens allemaal begint, al die ideeën die meespelen als we het hebben over #metoo.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.