Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
04-05-2018

Weekendlijstje: Vrijheid

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bram Galenkamp

Dit weekend viert Nederland de vrijheid. Al jarenlang een vanzelfsprekendheid. Maar als we de vrijheid vieren, wat vieren we dan eigenlijk precies? Vrijheid lijkt dieper te gaan dan alleen de afwezigheid van bezetting, maar wat is het dan nog meer? In dit weekendlijstje bezoeken we enkele grote filosofen die ons meer te zeggen hebben over dit prachtige, menselijke thema.
 
Isaiah Berlin
Een van de vormgevers van het moderne debat over vrijheid is de Lets-Britse filosoof en politicoloog Isaiah Berlin. Hij wees op twee verschillende vormen van vrijheid: positieve en negatieve. Die laatste vorm van vrijheid is tegenwoordig misschien wel de bekendste. Met ‘negatieve vrijheid’ bedoelt Berlin namelijk de afwezigheid van externe dwang. We zijn niet vrij als iemand ons land bezet en we zijn niet vrij als iemand anders bepaalt hoe we moeten leven. Maar de afwezigheid van zulke factoren is een beperkte vorm van vrijheid. Berlin wijst erop dat de mens misschien helemaal niet vrij is als hij zelf naar willekeur kan bepalen wat hij doet. Er is ook nog zoiets als ‘positieve vrijheid’, die inhoudt dat mensen zich laten leiden door waarden die ze zelf belangrijk vinden. 
 
Kant
Wie over vrijheid nadenkt, kan niet om de Duitse Verlichtingsdenker Immanuel Kant heen. Toch is lang niet iedereen het met zijn ideeën eens. Hij stelde vrijheid namelijk gelijk aan autonomie: vrijheid is niet het gebrek aan grenzen, maar de aanwezigheid van grenzen die we onszelf opleggen. Kant laat zo zien dat vrijheid veel dieper gaat dan het ontbreken van invloeden van buitenaf. Mensen zijn niet vrij als ze kunnen doen wat ze willen, maar als ze moreel handelen. Vrijheid ontstaat dus pas als een mens handelt op basis van principes die hij als algemene wet kan willen, en niet als hij zomaar doet wat hij zelf wil.
 
Sartre
Tijdens de Tweede Wereldoorlog verscheen Jean-Paul Sartres hoofdwerk over vrijheid: Het zijn en het niet. De grote Franse filosoof en schrijver stelt een vraag die rond Bevrijdingsdag aan het denken kan zetten: hoe moeten we leven? Zijn antwoord is simpel en uiterst ingewikkeld tegelijk. Vrijheid is het wezen van de mens, maar daardoor juist ook een opdracht. Ieder mens is gedwongen om vrij te zijn en dat betekent dat iedereen aan de ene kant geluk heeft, want hij of zij is in wezen vrij. Aan de andere kant brengt dat echter een opdracht met zich mee. Ieder mens moét namelijk vrij zijn, en dus zelf verantwoordelijkheid nemen en zelf kiezen. Bevrijdingsdag kan daartoe aan zetten. Als iemand op 5 mei de vrijheid viert omdat dat nou eenmaal bij de Nederlandse identiteit hoort, maakt hij of zij dan wel een vrije keuze?
 
Mill
John Stuart Mill, een van de grootste Britse filosofen uit de 19e eeuw, biedt nog een laatste inzicht over vrijheid: die is niet vanzelfsprekend. Waarom niet? Omdat vrijheid volgens Mill heel eenvoudig inhoudt dat we anderen geen schade mogen toebrengen. En ook dat mensen elkaar in staat moeten stellen hun eigen keuzes te maken. Ze moeten daarom leren autonoom te zijn voordat ze echt vrij zijn, en daarbij hebben mensen elkaars hulp nodig. Om eigen keuzes te kunnen maken, moet iemand namelijk eerst inzicht krijgen in de keuzes die hij of zij heeft, maar ook simpelweg gezond zijn en gelijkwaardig aan anderen. De vrijheid vieren zou volgens Mill daarom hetzelfde zijn als gelijkwaardigheid vieren.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.