Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
28-03-2018

Hoe Parmenides mij wekte

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Tot op de dag van vandaag kunnen de oude Grieken een nieuwe geheimzinnige wereld openen voor jonge adolescenten, op zoek naar zichzelf.

Jannah Loontjens was zo’n zeventienjarige jonge vrouw en wilde het alledaagse overstijgen. Ze had een bijbaantje in een antiquariaat en mocht bij wijze van beloning bestofte boeken meenemen. Plots hield ze het fragmentarische leerdicht Over de natuur van de presocratische natuurfilosoof Parmenides in haar handen.

Wat een merkwaardig boekje! Ik was zeventien jaar en liet me in grote mate door begeerten en impulsen leiden, maar tegelijkertijd sprak de oproep om de rede te volgen me ook aan. Als tiener koesterde ik het verlangen om boven het dagelijkse uit te stijgen; ik wilde aan het gewone een dieper begrijpen kunnen vastknopen, maar tegelijkertijd liet ik me ook vaak genoeg door mijn lusten en luiheid leiden. Mijn adolescente getwijfel tussen het nastreven van fysiek gemak en het verlangen om het verhevene te denken leek op een bijzondere wijze in dit boekje samen te komen.

In zijn leerdicht probeert Parmenides het rationele denken te ontplooien dat in het Griekenland van de zesde eeuw v.C. het denken vanuit de mythe en de goden overstemt. Voor het denken, stelt hij, is het noodzakelijk dat het zijn is – eeuwig en onveranderlijk. Wat niet is, kunnen we immers niet denken.

Het tweede deel van het leerdicht zou behandeld hebben hoe we dan verandering in de natuur moeten begrijpen, maar dit is helaas bijna helemaal verloren gegaan. Dit maakt het mythische karakter van Parmenides enkel groter. Ook bij Plato verschijnt hij als een oude, zeer wijze, bijna mythische figuur, die er zowaar in slaagt het Socrates moeilijk te maken.

Parmenides vraagt zich op een gegeven moment af of er ook absolute ideeën voor lage dingen zijn, zoals ‘haar’, ‘modder’, ‘vuiligheid’, of iets anders wat volstrekt waardeloos en onbelangrijk is. ‘Geen sprake van’, reageerde Socrates. ‘Deze dingen zijn helemaal wat we ervan zien. Het zou nogal dwaas zijn te veronderstellen dat je hier grondgedachten van hebt.’ Socrates houdt zich liever bezig met verheven zaken, zoals het overpeinzen van rechtvaardigheid, waarheid en gelijkheid. Hierop zegt Parmenides tegen hem: ‘Dat komt doordat je nog jong bent, Socrates. De filosofie heeft je nog niet gegrepen zoals ze je naar ik vermoed op een dag zal grijpen, en dan zul je niet één van deze dingen te min vinden.’

Geen wonder dat Socrates in Plato’s Theaetetus over Parmenides zegt dat hij vreest de natuurfilosoof niet te begrijpen. Parmenides is volgens Socrates dan ook ‘eerbiedwaardig en ontzagwekkend’.

Leden kunnen het volledige artikel van Jannah Loontjens hier lezen.

U vindt het artikel van Jannah Loontjens en vele andere boeiende stukken ook terug in ons themanummer over de Klassieke Oudheid. Bestel het hier.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.