Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
23-03-2018

Chaos, Gaia en de klimaatcrisis

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Het begin van de aarde was bepaald niet paradijselijk – als we de klassieke schrijvers moeten geloven.

Het begon met de duistere Chaos, waaruit al
snel de even duistere Gaia of Aarde werd geboren. Deze god  was berekenend en manipulatief; ze liet haar kinderen haar vuile klusjes opknappen.

Gaia werd nogal heftig bemind door haar kind Ouranos – de hemel, die zich om haar heen had gekruld zodat hun kinderen niet uit haar binnenste konden komen. Op Gaia’s verzoek castreerde hun zoon – de titaan Kronos – zijn vader, waarop die naar boven vluchtte. Uit het vele bloed dat vloeide zouden vele goden geboren worden.

Door de vlucht van Ouranos was er voor het eerst ruimte voor het leven. Sterker nog: er was voor het eerst zoiets als ruimte. Nu was het leven niet langer tot stilstand veroordeeld – in die ruimte konden de goden en later de mensen handelen. Er was plek voor oorlogen, en voor liefdesgeschiedenissen.

Al die avonturen vonden plaats in de tijd, de ene handeling volgde de andere op. Daarom was met de geboorte van de ruimte ook de tijd ontstaan. Dankzij de daad van Gaia’s zoon, die niet toevallig Kronos heette, was er voor het eerst een chronologie.
 
Vele eeuwen later. De hippietijd. Gaia werd in de hippiewereld al snel het icoon voor moeder aarde, voor een groene harmonie. Ten onrechte, zo blijkt als je het bekendste verhaal over Gaia – dat van Hesiodus – goed leest. Gaia is allesbehalve harmonieus, ze is even chaotisch als Chaos.

Juist daarom stelt de Franse denker Bruno Latour voor om Gaia te beschouwen als het beeld van de aarde in een tijd van klimaatcrisis. De natuur is niet meer de rustige achtergrond voor onze handelingen, ze is aanweziger dan ooit. Onze activiteiten hebben haar wakker geschud.

Jarenlang leek de natuur, de wereld, een onveranderlijk decor voor onze handelingen. We gebruikten haar, we haalden er onze grondstoffen uit, we zagen haar als de fraaie achtergrond voor een wandeling. Ze was ook een oneindig groot depot voor al onze afvalstoffen. Ze nam geduldig de emissie op van onze fabrieken, van onze auto’s, van onze designfornuizen – zonder dat ze veranderde.

Dat geduld is op. De aarde praat terug. Ze verandert. We zouden zelfs een nieuw geologisch tijdperk betreden hebben door al die overspannen menselijke activiteiten: het antropoceen, de tijd waarin overal op aarde sporen van de mens te vinden zijn. Daarmee is de natuur niet langer de onveranderlijke achtergrond voor onze wereldgeschiedenis. Ze is zelfs historisch, veranderlijk geworden – er blijkt zoiets te zijn als een geohistorie. Gaia is terug.

Wat kunnen wij nog meer leren van de Griekse mythologie? Lees het volledige artikel hier, of in onze Klassieke Oudheid Special.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.