Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
16-03-2018

Socrates' laatste woorden

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Plato buigt zich een leven lang over de vraag waarom zijn leermeester en inspiratie Socrates de gifbeker drinkt. Wat voor kennis van de dood moet hij gehad hebben dat hij zo onbevreesd was?

Socrates’ vrienden proberen hem met man en macht duidelijk te maken dat hij zijn straf moet ontvluchten. De bewakers van zijn cel, zo weten ze, hebben opdracht gekregen hem bij een eventuele vluchtpoging niet tegen te houden. Toch besluit Socrates zich aan zijn straf te houden en de gifbeker te drinken. Immers, hij mag zich niet laten leiden door de raad van zijn vrienden of door wat de menigte van hem verwacht. Hij moet trouw blijven aan zijn eigen principes.

Ondertussen was het de hoogste tijd geworden. De gevangenbewaarder kwam de gifbeker (wijn vermengd met dollekervel) brengen. Ontspannen en sereen dronk hij de beker leeg. Nu werd het zijn vrienden teveel; een voor een werden ze door emoties overmand, ondanks Socrates’ vermaningen tot kalmte. De filosoof begon rond te lopen totdat hij zijn benen zwaar voelde worden en ging toen liggen. Zijn voeten werden gevoelloos en koud en vervolgens zijn onder- en bovenbenen. Toen het rond zijn buik koud werd, richtte hij zich tot Kriton: ‘Kriton, we zijn Asclepius een haan schuldig. Geef hem die en verzuim het niet.’ ‘Ja’, zei Kriton, ‘het zal gebeuren. Maar bedenk of je nog iets anders wilt zeggen.’ Op die vraag van hem gaf hij geen antwoord meer. Korte tijd later bewoog hij nog, maar toen zijn mantel weggetrokken werd, was zijn blik star. Toen Kriton dat zag, sloot hij zijn mond en zijn ogen.

‘We zijn Asclepius nog een haan verschuldigd.’ De enigmatische laatste woorden van Socrates hebben filosofen eeuwenlang tot speculaties verleid. Is het een banale opmerking, waaruit een onverschilligheid tegenover zijn nakende dood spreekt? Of staat er filosofisch meer op het spel?

Vele eeuwen later zou Friedrich Nietzsche het echter typeren als een teken van melancholie en levensmoeheid. Hij wees erop dat Asclepius de god van de geneeskunst was en Socrates dus eigenlijk zei dat het gif voor hem een geneesmiddel was. Socrates meende, volgens Nietzsche, dat de mens door weten en redeneren verlost kan worden van de angst voor de dood en dat wetenschap het bestaan begrijpelijk kan maken en zodoende gerechtvaardigd doet zijn. Hij probeerde zijn noodlot - de dood - te ontlopen met behulp van theoretische, onwerkelijke bespiegelingen over de onsterfelijkheid van de ziel. En dat terwijl wetenschap ons juist op een heel andere wijze kan doen inzien dat angst voor de dood overbodig is. Daarvoor zijn bespiegelingen over de onsterfelijke ziel overbodig. Het puur materialistisch wereldbeeld van de natuurwetenschap - waar Nietzsche op een gegeven moment door was gefascineerd - kan ons bijvoorbeeld leren de dood te relativeren, zelfs uit te lachen.

Leden kunnen het volledige artikel over Socrates’ merkwaardige laatste woorden hier lezen.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.