Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
09-03-2018

Waarom zette deze denker de natuur op het podium?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Bruno Latour


2015. Een theater in Parijs. Op het podium: de rivieren, de bossen, de zeeën — gespeeld door mensen. Het idee is afkomstig van een van ’s werelds meest geciteerde wetenschappers in de humaniora en de sociale wetenschappen, Bruno Latour — filosoof en socioloog, en directeur van het Sciences Po Medialab in Parijs. Klimaatverandering en onze verhouding tot de natuur zijn belangrijke onderwerpen in zijn laatste publicaties.
 
‘Het was een vorm van theater,’ licht Latour toe, ‘maar net zo goed onderwijs, onderzoek en politiek. Het publiek veranderde dankzij dat evenement, en de spelers ook. De krachten van de natuur werden zichtbaar voor de mensen. Ze werden gerepresenteerd, en niemand was daar verbaasd over. Dat is politieke kunst.’
 
Waarom is het in deze tijd nodig de natuur voor het voetlicht te brengen? Daar ga ik het over hebben met Latour, later zal ik er ook over spreken met Peter Sloterdijk. Een terugkerend onderwerp is: de noodzaak om een nieuwe band met de natuur — met de verstoorde natuur — te smeden.
 
Een voorwaarde daarvoor is om die natuur te zien, te voelen en te horen. En om dat te kunnen, zegt Latour, moeten we die natuur ook verbeelden — bijvoorbeeld in theater. De nieuwe natuur gaat anders ons bevattingsvermogen te boven.
 
Latour staat me ondanks het onderwerp geamuseerd te woord, met zijn oog voor drama, tragiek en vooral voor het tragi­komische. Neem zijn beschrijving van de commissie die vast moest stellen in welk tijdperk we leven. Eigenlijk was het geen commissie, preciseert Latour, maar een werkgroep van een ondercommissie (over de stratigrafie van het kwartair van de universiteit van Leicester). De werkgroep stond voor de opgave om misschien wel de lastigste geologische vraag te beantwoorden: is het holoceen na bijna twaalfduizend jaar afgelopen, en zijn we beland in het antropoceen? Leven we voor het eerst in een tijdperk waarin de mens de belangrijkste kracht is die de aarde vormgeeft, waarmee de tijd is afgelopen dat de aarde stabiel was, een onveranderlijk decor voor de mens en zijn verhalen, zijn leven en zijn verlangens? ‘Een ondercommissie moest een beslissing nemen over de zeitgeist,’ schrijft Latour in Face à Gaia. ‘U zult begrijpen waarom ik de spanning ondraaglijk vond.’
 
De commissie kwam er niet uit. Latour: ‘Maar je kunt niet wachten tot de geologen een beslissing nemen. Wat je ook mag denken van de ideeën van de geologen, één ding staat vast: er is een nieuw klimaatregime, alle oude ideeën over mens en natuur hebben we moeten aanpassen. Daar zie je de weerslag al van bij de klimaatconferentie in Parijs, en die zal de komende jaren alleen nog maar duidelijker worden.’
 
Want ja, het holoceen, die periode van grote rust, is onmiskenbaar afgelopen, op ons aardoppervlak zijn de sporen van de mens overal te vinden. Latour somt er een aantal op: ‘Erosie, co2, fosfor, methaan, stikstof.’
 
Die door ons gevormde aarde komt naar ons terug, met geweld. ‘De Galliërs, mijn voorouders, waren bang dat de hemel op hun hoofd zou vallen. Een onterechte angst. Maar nu leven we in tijd waarin het klimaat je wel op je hoofd kan treffen — en daar zijn we bepaald niet klaar voor. Natuurlijk, het broeikas­ effect moet worden aangepakt. Maar hoe? Dat is niet evident. Dat vraagt veel werk, politiek-filosofisch denkwerk. Want het klimaatdebat is nu in een impasse beland. De deskundigen moeten zich telkens verantwoorden naar de zogenaamde klimaatsceptici, en dat verlamt ons alleen maar. Om daaruit te komen moeten we de politiek opnieuw uitvinden.’
 
Wat betekent dat nieuwe klimaatregime voor de mens? Voor Latour is dat allereerst een nieuw politiek regime. ‘Niet langer is de wereld het decor waarop we handelen, of het strijdtoneel waarin we gebieden veroveren. Voor het eerst verschijnt dat decor zelf op de bühne, je ziet dat zaken in de politiek verschijnen die we nooit als politiek hadden beschouwd. Het klimaat, de oceaan, de natuurlijke hulpbronnen in het algemeen, en bijna alle chemische producten. En dan gaat het niet alleen om je gezondheid die wordt bedreigd door vervuiling — een van de eerste tekenen dat de wereld is veranderd. Maar het gaat om meer: in het recht, bij activisten, in de politiek, in de kunst zie je dat de veranderende natuur zich opdringt. Tegelijkertijd slagen we er nog niet in die natuur te representeren; door de snelheid en de dynamiek van die veranderingen kunnen we ze ons nog niet voorstellen.’

Het hele interview is te lezen in 'Filosofisch veldwerk' het nieuwe boek van Florentijn van Rootselaar, redacteur bij Filosofie Magazine.

 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.