Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
09-03-2018

Waarom we volgens een linkse denker weer moeten geloven in ons vaderland

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Martha Nussbaum

 

Zes jaar was ze toen ze haar ouders een toneelstukje liet op­ voeren. Het meisje, dat een van ’s werelds meest vermaarde filo-sofen zou worden, had zichzelf de rol toebedeeld van ‘de grote Amerikaanse vrijheidsstrijder’ Sybil Ludington. Haar vader was de vader, een Amerikaanse kolonel. Welke rol haar moeder speelde, weet ze niet meer. Wat oude spullen uit de kelder dienden als paard.
 
De denker vertelt het verhaal over de Amerikaanse heldin op dramatische wijze. Martha Nussbaum is een performer: haar academische prestaties als hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Chicago mogen zeer geprezen worden, maar het terrein waarop ze echt schittert, is dat van de publieksfilosofie: tijdens haar lezingen, en nu tijdens het interview is het af en toe ook alsof ze op een podium staat.
 
Ik spreek met Nussbaum over de vloeibare wereld waar ik het met Zygmunt Bauman over had. Is er een manier om weer vorm te geven aan de wereld, en dan in het bijzonder aan de politieke gemeenschap?
 
Ze stelt voor om het nationalisme te revitaliseren, een gedach­te die mij — als Europeaan, misschien vooral als Nederlander — niet aanspreekt. Het is toch niet voor niets dat je dat heilige geloof in de natiestaat ziet aan de uiterste flanken van het politieke spectrum, waarin al te gemakkelijk wordt gekozen voor het provincialisme en het eigenbelang? Belangrijker nog — voor mij — is de leugen die elke vorm van nationalisme met zich meebrengt: berust trots niet op een al te fraaie constructie van het verleden waaruit de schone eenheid van de natie blijkt? Is er niet heel veel weggepoetst? Dat zijn de vragen die ik haar zal voorleggen.
 
Het toneelstuk was Nussbaums eerste uitstapje naar het terrein van het nationalisme en de bijbehorende — zoals zij zegt — politieke emoties. Ze had over Sybil Ludington gelezen in een boek voor kinderen. Sybil verbeeldde daarin het recht op vrijheid. Het verhaal was gebaseerd op het waargebeurde avontuur van een jong meisje, een tiener. Tijdens de Amerikaanse revolutie maakte ze een gevaarlijke rit om de Amerikanen te alarmeren dat de Britse troepen in aantocht waren. Hoewel de tocht haar over een erg heuvelachtig en gevaarlijk terrein voerde, had ze er van haar vader toestemming voor gekregen.
 
Met enthousiaste stem: ‘Ik vond het zo bijzonder. Het meisje was de held, dat was belangrijk voor mij als zesjarige. Dat moes­ ten we opvoeren als toneelstuk! Mijn ouders waren het eerste slachtoffer van die neiging van mij om overal toneel van te ma-ken. Mijn collega’s moeten nog steeds een rolletje spelen in mijn stukken.’
 
Dat boek was Nussbaums eerste kennismaking met het patriottisme. ‘Het abstracte idee van vrijheid van het volk werd heel concreet en had voor mij als meisje een emotionele resonantie. Het werd een romantisch verhaal over de moed van het individu: ieder van ons moet dapper zijn, iedereen moet dit gevecht voeren. Zulke emotionele verhalen hebben we nodig, ook als we volwassen zijn: ze zorgen voor een band met de beste waarden van een samenleving. Daar moeten we al vroeg mee kennismaken, en ze moeten levend worden gehouden als we opgroeien en tijdens onze volwassenheid.’

Patriottisme heeft hier niet zo’n goede naam, zeg ik. ‘Maar elke natie vertelt toch een verhaal over zichzelf?’ reageert Nussbaum. ‘Wat is de eenheid van ons land, waarom zijn we hier? Welke strijd hebben we in het verleden samen geleverd, wat hebben we gedaan om in de toekomst samen te blijven?’

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.