Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 3/2018

Wees een vriend voor je eigen ziel

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Carolien van Welij
filosoof, neerlandicus

Geen mens wil zielloos zijn. Maar wat betekent het om een ziel te hebben? De Noorse literatuurwetenschapper Ole Martin Høystad schreef er een boek over en zegt dat wij beter voor onze ziel moeten zorgen.

Als de ziel ter sprake komt, klinkt al gauw de vraag of ze wel bestaat. Maar dat is eigenlijk niet de vraag waar het om gaat. ‘Het is een uitvinding die we nu eenmaal nodig hebben’, zegt de Noorse literatuurwetenschapper Ole Martin Høystad (1947). 

Eerder schreef hij een culturele geschiedenis over het hart, een boek dat in 18 landen werd uitgegeven. En nu is er de Nederlandse vertaling van zijn laatste boek: De ziel. Een cultuurgeschiedenis. De emeritus-hoogleraar culturele studies geeft hierin een historisch overzicht van de ziel vanuit verschillende invalshoeken: de filosofie, theologie, psychologie en de literatuur. Homerus komt aan bod naast Plato, Augustinus naast Dante en Kafka naast Wittgenstein. Deze geschiedenis van de ziel is een geschiedenis van de ontwikkelingen in de filosofie: als je het over de ziel hebt bij Plato, gaat het ook over zijn ideeënwereld, bij een empirist als Hume over percepties en bij Wittgenstein over taalspelen. Romans leren ons dat de ziel niet een theoretisch concept is. Høystad: ‘Als je Homerus, Joyce of Kafka leest, leer je dat de ziel vlees is, dat ze concreet en persoonlijk is.’

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: StudioVonq


In uw boek gebruikt u in de inleiding het woord ‘taboe’. Is de ziel een taboe?
‘De priesters die ik ontmoette bij lezingen die ik gaf, praten niet graag over de ziel. Dat komt door het zielsbegrip uit de Middeleeuwen. Dat is de ziel van de hemel en de hel, van het eeuwige lijden voor één misstap of voor verkeerde gedachten. Die ziel roept enorme angsten op – dat is de historische last van de ziel.’ 

En in de maatschappij?
‘De meeste mensen denken wel dat ze een ziel hebben. En de meeste mensen willen een ziel, ze willen niet zielloos zijn. Maar wat de ziel is en wat het betekent om voor een ziel te zorgen, daar is tegenwoordig weinig aandacht voor. We hebben iets verloren, we hebben de ziel een beetje naar achteren geduwd in ons bewustzijn. Tegenwoordig zijn we gepreoccupeerd met ons lichaam: we cultiveren ons lichaam. Je zou kunnen zeggen dat het lichaam de nieuwe ziel is. Maar dan mis je een dimensie. De meeste mensen zullen herkennen dat die dimensie de ziel is.’

Wat is die ziel? 
‘We zijn complexe wezens. We hebben een lichaam. En we kunnen twee plus twee optellen: we hebben een rede. Dat zijn objectieve gegevens. Maar wat is er tussen ons lichaam en onze rede? Dat is chaos: impulsen, driften, gevoelens, gedachten, verlangens, wensen, een wil. De ziel is een manier waarop we de chaos van dit innerlijke leven kunnen ordenen en vormen.’ 

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.