Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 12/2017

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Jeroen Hopster
Journalist, essayist en docent

Als je historische straatnamen wijzigt...
... vervals je de geschiedenis.


Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich inlieten met, naar hedendaagse opvattingen, verwerpelijke praktijken. Volgens de auteur van het betoog, historicus en Volkskrant-redacteur Sander van Walsum, dreigen we de geschiedenis te beroven van haar belangrijkste eigenschap: laten zien hoe het echt is geweest. We moeten het verleden ‘voor zichzelf laten spreken’, stelt Van Walsum, ongeacht of iemand zich daardoor gekwetst voelt.
 
Nu kunnen er, wellicht, goede redenen zijn om Van Walsums conclusie – laat de namen ongewijzigd – te onderschrijven. Misschien zijn die namen tekenen van nationale trots, waardevol cultureel erfgoed dat we willen koesteren. Misschien wegen de ‘foute’ daden van deze zeehelden niet op tegen dat wat ze ‘goed’ hebben gedaan. Misschien is het veranderen van namen een ongewenste vorm van politiek correctheid, of is de kwestie domweg niet prangend genoeg om er veel aandacht aan te besteden.
 
Maar moeten we de namen van straten en instellingen behouden om te tonen ‘hoe het echt is geweest’? Dat is een retorische fopduik. De functie van straatnamen is niet om het verleden te registreren; ze vormen een historisch eerbetoon. Naamsveranderingen vormen geen ingreep in het verleden zelf, maar in onze omgang met de sporen die dat verleden nalaat – de manier waarop we het herdenken, vieren, bekritiseren en laten voortleven. Of we een oud eerbetoon thans nog steeds gepast vinden heeft niets te maken met een getrouwe weergave van het verleden, maar alles met onze hedendaagse waarden.
 
Vanwaar die hang naar het behoud van de historische status-quo? Aversie tegen verandering zit ingebakken in de menselijke geest. Psychologische experimenten suggereren dat mensen een emotionele voorkeur hebben voor de huidige stand van zaken, zelfs als verandering geen nadelige consequenties heeft. De mens heeft een conservatieve inborst: als het even kan, houden we de dingen liever bij het oude.
 
Filosofie helpt om die ingesleten voorkeur te bevragen. Goed, de dingen waren altijd al zo, maar waarom eigenlijk? Zijn we er werkelijk bij gebaat om de status-quo te behouden? Of willen we slechts behouden omwille van het behouden? Het argument om de namen van straten en instellingen niet te veranderen omdat we de geschiedenis niet moeten verloochenen, suggereert dat laatste. Dat argument is een lege huls; in plaats van daarmee te schieten kun je je beter afvragen wat nu écht de motivatie is om de dingen bij het oude te willen laten.

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.