Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
21-11-2017

God is dood. Wat nu?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bart Coster
Freelance filosofiejournalist

‘God is dood!’, liet Nietzsche de profeet Zarathoestra ruim honderd jaar geleden uitroepen. Maar ook aan atheïsten heeft religie veel te bieden, betoogt filosoof Alain de Botton. Of is het zinloos om over zulke zaken te spreken, zoals Wittgenstein ooit stelde? En als we over religie willen spreken, waar vinden we dan onze inspiratie: in de kerk of in onszelf?
 

1. Religie voor atheïsten

Religie heeft ook overtuigd atheïsten wat te bieden, meent de Brits-Zwitserse filosoof Alain de Botton. Slechts één voorbeeld van wat we kunnen leren van religie is het verbinden van het Ware en het Schone:

In de seculiere samenleving, zegt De Botton, zijn het Ware en het Schone volstrekt van elkaar gescheiden geraakt. ‘Vooral de katholieke kerk is daarin veel intelligenter geweest. Zij wist dat schoonheid waarheid is, in haar visuele vorm. Dat schoonheid een manifestatie is van de waarheid in de materie. En omdat ze elkaar versterken was het heel belangrijk om die twee met elkaar te verbinden. In feite is een kerk een mengeling van universiteit en museum. Wij kunnen daar ons voordeel mee doen.'

Religie heeft atheïsten nog veel meer wijze lessen te leren, beweert De Botton. Lees meer>>>
 

2. Spreken of zwijgen?

Is het zinvol om over religie te spreken? Toen hij nog jong was dacht de Oostenrijks-Britse filosoof Ludwig Wittgenstein (1889-1951) van niet. Hij schreef in zijn Tractatus Logico-Philosophicus:

‘Wat gezegd kan worden, kan duidelijk worden gezegd; en van dat waarover niet kan worden gesproken, moet men zwijgen.’

God zit niet in de wereld, en taal is alleen maar betekenisvol als het over de wereld gaat. Daarom, lijkt Wittgenstein te stellen, moeten we niet over God en religie spreken. Dit betekent echter niet dat hij niet in God geloofde. Zo stelt hij aan het einde van dezelfde Tractatus:

‘Er bestaan stellig onuitsprekelijke zaken. Dit toont zich, het is het mystieke.’

Later ontdekte Wittgenstein dat we veel meer doen met taal dan over de feiten praten, waardoor praten over religie opeens een stuk zinvoller leek. Lees meer>>>
 

3. Verwondering

Vorig jaar kwam uit een enquête van Filosofie Magazine dat maar 0,9% van onze lezers verwondering in de kerk vindt. Theoloog Erik Borgman vindt dit zonde, want religie is juist zeer geschikt om verwondering te vinden:

‘Religie is voor religieuze mensen een manier om verwonderd te blijven. Religieuze praktijken dienen ertoe om het leven te ontvangen als een verbijsterend geschenk: wanhopig en hoopgevend tegelijk. Naar religieuze overtuiging hoef je je leven geen betekenis te geven, maar ontvang je betekenis.’

Daarom zouden we ons moeten verwonderen over religie, betoogt Borgman, in plaats van haar snel af te doen als achterhaald en bekrompen. Lees meer>>> 
 

4. Echte religie zit diep in jezelf

Ware religie is niet in de kerk te vinden, maar diep in jezelf, zei de Duitse theoloog en filosoof Friedrich Schleiermacher (1768-1834). Religieuze waarheden ontdek je dan ook niet door theorieën te bestuderen of boeken te lezen, maar door te ‘schouwen’:

De schouwing is een derde weg tussen zintuiglijke gewaarwording en het verstandelijk verwerken daarvan. Door in onszelf te schouwen kunnen we de oorspronkelijke eenheid van het universum herstellen. Niet door op basis van het geschouwde weer een theorie over het geheel op te bouwen, maar juist door de individualiteit ervan te koesteren, te beseffen dat we niet meer dan die schouwing hebben.

Iedereen heeft dus slechts zijn eigen individuele schouwing van het geheel, niemand heeft het geheel. Wie dat individuele vastlegt, doodt de ware religie. Zo laat ook de schouwing zelf zich niet in wetenschappelijke taal omschrijven en analyseren zonder dat haar wezen verloren gaat.

Schleiermacher zette zich heftig af tegen iedereen die religie in wilde zetten om mensen op het rechte pad te houden. Religie mocht volgens hem geen maatschappelijk nut dienen. Lees meer>>>

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.