Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
20-10-2017

Weekendlijstje: Nederlandse filosofen met impact

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bart Coster
Freelance filosofiejournalist

Nederlandse filosofen blijven niet in de ivoren toren van de academische wereld, maar mengen zich volop in het publieke debat. René Gude leerde ons humeurmanagement, Ton Derksen legt rechterlijke dwalingen bloot en Paul Cliteur bestrijdt het cultuurrelativisme.
 

René Gude

René Gude was hoofdredacteur van Filosofie Magazine, directeur van de Internationale School Voor Wijsbegeerte (ISVW), en in 2013-2014 Denker des Vaderlands. Hij was zo enthousiast over filosofie omdat hij vond dat iedereen er wat aan kan hebben:

In een column uit de jaren negentig citeert hij een passage van Descartes waarom hij enorm heeft moeten huilen: ‘Omdat wij kind waren voor wij volwassen werden, en omdat wij destijds – terwijl wij nog niet het volledige vruchtgebruik van onze rede hadden – nu eens goede en dan weer onjuiste oordelen vormden over zaken die zich aan ons gemoed voordeden, verhindert een residu van veel van die opvattingen ons om tot de waarheid door te dringen.’ Als kind word je in een wereld geworpen waar je niets van begrijpt en die je, passief, over je heen moet laten komen. In de loop van je leven moet je met je beperkte vermogen actief zelf iets van die wereld zien te bakken. En daarbij helpt filosofie.

Filosofie was voor hem geen theoretische exercitie, maar iets wat je elke dag in de praktijk kan brengen:

Filosofie is een trainingsprogramma, meent Gude. Het is een van de beschavingsmechanismen waarin wij ons kunnen oefenen. Toen ik een keer van mijn vakantie uit Portugal als souvenir een mooi belletje voor hem meenam, begeleidde dat belletje ons vanaf dat moment steevast bij al onze besprekingen, zakelijk en privé, en bij onze leesclub. En altijd werd er naar hartenlust geklingeld als iemand iets lelijks zei over een ander. Het belletje maakte aanvankelijk overuren, maar het werkte. We begonnen onszelf een nieuwe gewoonte eigen te maken, namelijk: verhitte gesprekken voeren over alles en iedereen zónder ons onaardig uit te laten over anderen.

Lees het prachtige portret van René Gude hier (volledig beschikbaar voor leden).


Ton Derksen

Wetenschapsfilosoof Ton Derksen staat bekend om zijn kritiek op de bewijsvoering in het Nederlandse strafrecht. In een aantal zaken zorgden zijn getuigenissen en boeken tot het herstel van ernstige rechterlijke dwalingen. In de zaak van Lucia de Berk zorgde hij zelfs voor vrijspraak. Volgens hem hoort een filosoof bij uitstek in de rechtszaal thuis:

Ik zou zeggen dat ik als wetenschapsfilosoof beter geëquipeerd ben voor een strafzaak dan een jurist. Uiteindelijk gaat het om de vraag: heeft Jan Klaassen Katrijn vermoord? En dat is primair een empirische vraag, geen juridische vraag. Als je het zo bekijkt, zijn juist de officieren van justitie, de rechters en helaas ook de advocaten niet opgeleid voor hun taak. Omdat ze geen wetenschappelijke scholing hebben – of misschien preciezer: omdat ze geen empirisch wetenschappelijke scholing hebben – en zich wel beroepsmatig met waarheidsvinding bezig houden, doen ze dat laatste op de manier zoals ze dat in de alledaagse praktijk geleerd hebben, met alle praktische voordelen, maar ook geplaagd door alle alledaagse valkuilen in de waarheidsvinding.

In de rechtszaal ontdekte hij een vaak gemaakte denkfout, ‘immuniseren’, waarbij men al het bewijs interpreteert vanuit het eigen gelijk.

In de zaak Lucia de Berk immuniseert het Haagse hof frequent. Wanneer de advocaat erop wijst dat er nooit enig fysiek bewijs is gevonden voor de vermeende moorden van Lucia, terwijl ze op een kleine afdeling werkte met alle deuren altijd open en in het midden een balie met altijd iemand present, antwoordt het hof: ‘Kun je nagaan hoe geraffineerd ze is’. Wanneer Lucia bij de reanimatie helpt, is dat vreemd. Had ze de baby niet al willen doden? Maar nee, ze doet alsof. Wanneer ze niet helpt, toont dat haar onverschillige, koude karakter. Is ze van slag, dan is dat gespeeld. Is ze niet van slag, dan toont ze wederom haar gevoelloosheid. Zo is de verdachte altijd de klos.

Lees hier meer over de redeneerfouten van het Openbaar Ministerie.
 

Paul Cliteur

Paul Cliteur is rechtsgeleerde en filosoof, maar blijft niet in de ivoren toren zitten. Hij is werkzaam geweest bij het wetenschappelijk bureau van de VVD, was lijstduwer voor de Partij voor de Dieren en sprak zijn steun uit voor Forum voor Democratie. Ook was hij ambassadeur voor Varkens in Nood en jarenlang voorzitter van het Humanistisch Verbond. Een activistische filosoof dus:

Wat de filosofie volgens Cliteur nodig heeft, is niet de benadering van Thales, die filosoferend over de hemellichamen in een kuil viel, maar de benadering van Socrates. ‘Op het marktplein van Athene deed hij, door middel van een vriendelijk kruisverhoor, zijn tegenstanders inzien dat hun denkbeelden vaak volkomen irrationeel zijn en bracht hij hen tot grensverleggende inzichten. Ik probeer hetzelfde te doen. Juist die onderwerpen, waarvan men denkt dat ze al afgedaan zijn, wil ik aan de orde te stellen. Mijn ambitie is om Kamerleden en ministers te laten zien dat de fundamenten waarop zij hun beleid baseren, vaak zwak zijn. Ik zou de horzel willen zijn in de dominante cultuur.’

Een van de manieren waarop hij de dominante cultuur ‘prikt’ is door het cultuurrelativisme aan te vallen:

Cliteur bestrijdt het cultuurrelativisme; er moet zoiets bestaan als een universele moraal die ons allen bindt. Elke samenleving moet, hoe multicultureel ook, een monoculturele kern hebben: een geheel van waarden dat door alle burgers wordt gedeeld. Een samenleving kan alleen functioneren op basis van een gedeeld patroon aan normen en waarden. Ook Nederland kent zo’n monocultuur: klassieke grondrechten zoals de vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en het gelijkheidsbeginsel worden hoog gehouden.

Lees hier waarom Cliteur zich afzet tegen de ‘volksziekte’ van het cultuurrelativisme.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.