Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
28-07-2017

Wilsbekwaamheid: meten is niet altijd weten

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bart Coster
Freelance filosofiejournalist

Bij klinische tests om wilsbekwaamheid te toetsen worden alleen rationele capaciteiten getest. Dr. Karin Jongsma vindt dat authenticiteit ook moet worden meegewogen om wilsbekwaamheid vast te stellen.

Recentelijk is de zaak van David veel in het nieuws geweest. David is een twaalfjarige jongen die weigert verder behandeld te worden voor zijn hersentumor. Nadat hij eerder door een psychiater wilsonbekwaam werd verklaard, werd hij later door een andere psychiater wel wilsbekwaam verklaard. Dit was voor de rechter een reden om te oordelen dat Davids keuze gerespecteerd moest worden en hij niet verder behandeld hoefde te worden als hij dat niet wilde.

Hoe wordt getest of iemand wilsbekwaam is?
‘Bij het testen van wilsbekwaamheid houden artsen rekening met vele dingen. Ze kunnen onder andere klinische tests gebruiken. Deze tests meten rationele capaciteiten, die draaien om het kunnen uiten van een keuze, het begrijpen en toepassen van informatie, en het kunnen redeneren met die informatie. Bij David, bijvoorbeeld, is waarschijnlijk nagegaan of hij de bijwerkingen van de chemokuren kent, of hij de risico’s kent die niet doorbehandelen oplevert, en of hij goed over de dood kan nadenken.’

Hoe kan het dat David eerst wilsonbekwaam werd verklaard en daarna toch wel wilsbekwaam? Is er zoveel ruimte voor interpretatie?
‘In Davids geval zat er tussen de twee beoordelingen vier maanden tijd. In vier maanden kan een twaalfjarige zich mentaal veel ontwikkelen, en David heeft dus ook nog eens vier maanden de tijd gehad om over zijn situatie na te denken, wat ook kan bijdragen aan zijn vermogen om de situatie in te schatten.
Er is natuurlijk wel ruimte voor interpretatie. Om te bepalen of iemand voldoende zelf kan beslissen , moet er een norm gesteld worden: hoeveel moet de patiënt begrijpen van de aangeboden informatie? Welke normen en voorkeuren zorgen voor een goede afweging van opties? En wanneer kan iemand zijn keuze voldoende beredeneren? Die norm staat niet vast, want het hangt af van de vraag en de persoon. Ook zijn er nog vele andere factoren die meespelen bij wilsbekwaamheid, die lastiger te testen zijn dan rationele capaciteiten.’

Vindt u dat er iets zou moeten veranderen aan de klinische tests?
‘Het vaststellen van wilsbekwaamheid moet niet alleen gebaseerd worden op klinische tests die rationaliteit meten. Authenticiteit is namelijk ook onderdeel van wilsbekwaamheid, ook al is deze misschien lastiger te meten. Een authentiek genomen beslissing is een beslissing die goed past bij degene die de beslissing neemt, een beslissing die niet teveel afwijkt van hoe deze persoon normaal gesproken beslissingen maakt. Hierbij spelen ook waarden, verlangens en emoties een belangrijke rol.’

Wat voor verschil maakt het wanneer authenticiteit ook meeweegt bij het beoordelen van wilsbekwaamheid?
‘Het rationele model veronderstelt dat een goede beslissing een beslissing is die op rationele wijze is gemaakt. Maar niet elke rationele beslissing is voor die persoon op dat moment ook een goede beslissing. Het maakt ook uit of deze beslissing past bij de manier waarop diegene normaliter beslissingen maken, en of de beslissing in lijn is met zijn/haar waarden, verlangens en emoties. Wanneer authenticiteit meegewogen wordt bij het beoordelen van wilsbekwaamheid, wordt hier ook naar gekeken.’

Uit het vonnis in Davids zaak kwam naar voren dat depressiviteit mee kan wegen bij de beoordeling van wilsbekwaamheid. Waarom zou dit relevant zijn bij het rationele model?   
‘Mensen met depressie kunnen zich lastig voorstellen dat hun situatie zich ooit nog verbetert. Als een depressief persoon bijvoorbeeld de informatie krijgt dat er een 60% kans op genezing is, dan kan diegene deze informatie mogelijk niet goed verwerken omdat diegene er dan toch vanuit gaat dat het niet meer beter wordt.’

Zou depressie ook een factor kunnen zijn als je meer op authenticiteit let?
‘Als je wilt weten of een beslissing op authentieke wijze is gemaakt zou je willen weten wat er achter de beslissing zit: die persoon zelf, of zijn/haar depressie. Niet achter elke schijnbaar pessimistische beslissing gaat een depressie schuil; die persoon kan ook gewoon weloverwogen en in lijn met haar waarden en karakter de beslissing gemaakt hebben.’
 
Dr. Karin Jongsma is als medisch ethicus werkzaam bij de universiteit van Göttingen en vanaf september bij het UMC Utrecht.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.