Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
13-07-2017

Weekendlijstje: 6 revoluties die de mens onttronen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Bart Coster
Freelance filosofiejournalist

‘Ik hoop dat we de mens onttronen,’ zei de Brits-Indiase schrijver en journalist Pankaj Mishra in het laatste nummer van Filosofie Magazine. Maar wat als deze onttroning al heeft plaatsgevonden? Freud zei dat er twee ‘krenkingen’ waren geweest: gebeurtenissen waardoor de mensheid iets had verloren wat haar bijzonder maakte. Na Copernicus en Darwin zag hij zichzelf als degene die krenking nummer 3 veroorzaakte. Inmiddels zijn we ruim een eeuw verder, en hebben er allerlei nieuwe wetenschappelijke revoluties plaatsgevonden. In dit weekendlijstje: zes revoluties die mens onttronen.
 

Revolutie #1: Copernicus

Copernicus ontdekte dat de aarde niet het middelpunt is van het heelal, maar slechts een van de planeten is die om de zon draaien. Door deze ontdekking raakte de aarde haar centrale status kwijt, en de mensen die erop leefden voelden zich daardoor minder belangrijk. Later zouden we nog ontdekken dat zelfs ons zonnestelsel maar een van de miljarden zonnestelsels is.

Revolutie #2: Darwin

Lang gingen mensen er vanuit dat ze bijzondere wezens waren, naar Gods evenbeeld geschapen. Charles Darwin zette dit beeld op zijn kop: de mens was slechts een toevallig resultaat van de evolutie. Wij nemen geen bijzondere positie tussen de dieren meer in, maar zijn dieren tussen de dieren. We komen voort uit hetzelfde doelloze biologische proces.

Revolutie #3: Freud

Toch bleven mensen nog vasthouden aan de bijzondere status van de mens boven de dieren. Mensen werden gezien als rationele wezens met een vrije wil, en dieren zouden puur geleid worden door hun instincten. Sigmund Freud haalde dit mensbeeld onderuit. Hij stelde dat mensen voor een groot deel geleid worden door hun driften, en dat ze maar heel beperkt toegang hebben tot dit onbewuste deel van hun geest. Hij vergeleek het zelf met een ijsberg: alleen het topje steekt boven het water uit, en het grootste deel is onzichtbaar. Onze ratio zou slechts een bijrol spelen in het bepalen van ons gedrag.

Revolutie #4: DNA

James Watson, Francis Crick, Maurice Wilkins, en Rosalind Franklin hebben alle vier, in stappen, de theorie van het DNA tot stand gebracht. Op basis van deze theorie worden onze genen steeds meer gekoppeld aan ons gedrag. Hiermee wordt de revolutie van Freud doorgezet: we bepalen niet in alle vrijheid zelf ons gedrag, maar ons gedrag wordt in hoge mate bepaald door onze genen. Die worden steeds verder door de natuurwetenschap in kaart gebracht. Daardoor zijn we minder mysterieus en onverklaarbaar, maar blijkt dat we gehoorzamen we aan dezelfde natuurwetten als dieren en planten.

 

Revolutie #5: Neurowetenschap

Wetenschapsjournalist Lone Frank heeft inmiddels alweer de vijfde revolutie uitgeroepen die de mens onttroont: de opkomst van de neurowetenschap. Door de intrede van de fMRI kunnen hersenwetenschappers live zien wat er gebeurt in de hersenen terwijl we van alles en nog wat doen. Zelfs het maken van morele beslissingen kan tegenwoordig geanalyseerd worden in neurologische termen. Het bestaan van een immateriële ziel is hierdoor lastig te vatten. Alle activiteit van de geest kan worden waargenomen als materiële activiteit in de hersenen. ‘De ziel’ lijkt nergens meer gevonden te kunnen worden.

Revolutie #6: Big Data

In zijn boek Homo Deus schetst Yuval Noah Harari een ontwikkeling die gezien kan worden als de zesde revolutie die de mens van zijn troon stoot: Big Data. Door het gebruik van big data is ontdekt dat mensen eigenlijk heel voorspelbaar zijn. De vrije, creatieve wil lijkt een illusie te zijn: alles wat we doen kan steeds beter voorspeld worden door bedrijven en overheden die de beschikking hebben over een gigantische hoeveelheid data en een enorme rekenkracht.
                Harari denkt dat deze revolutie nog niet ten einde is. Hij voorspelt dat wij in de toekomst onze beslissingen zullen uitbesteden aan algoritmes die ons beter kennen dan wij onszelf kennen. Het volgende boek dat je gaat lezen? Je e-reader weet welk boek op dit moment het beste bij je stemming past. Een levenspartner uitzoeken? Waarom zou je daar zelf nog beslissingen over maken als de computer veel betrouwbaardere besluiten voor jou neemt? Zo zouden we langzamerhand datgene uit handen geven wat altijd is gezien als iets dat mensen onderscheidt van dieren en als iets dat ieder mens uniek en bijzonder maakt: onze wil.
 
 
Lees hier de andere voorspellingen die Harari doet over de toekomst van de mens. Of bestel hier zijn boek Homo Deus.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.