Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 3/2017

Waarom we onderdrukte groepen een eigen stem moeten geven

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Alexandra van Ditmars

Hoe kunnen we zorgen dat de ongehoorden – die elke samenleving kent – gehoord worden? Het is een vraag die de Indiase geleerde Gayatri Chakravorty Spivak dagelijks bezighoudt.

Gayatri Spivak (74) houdt ervan goed voorbereid te zijn, maar is nog niet klaar om geïnterviewd te worden. Ze lag gisteren laat in bed vanwege een televisieoptreden, zegt Spivak verontschuldigend, en ze had deze zaterdagochtend vroeg al een ander Skype-gesprek. Opmerkingen dat het geen probleem is dat ze nog niet helemaal voorbereid is, spreekt ze fel tegen. ‘Het is wél een probleem. Ik kom binnenkort naar Nederland voor jullie evenement Thinking Planet en dat vind ik belangrijk – zo ook dit gesprek.’ 

Terwijl Spivak in haar woning in New York de benodigde aantekeningen zoekt, zet ze de webcam alvast aan. Haar kenmerkende voorkomen – kortgeknipte grijze haren en gekleed in een sari – verschijnt, omgeven door stapels papier. Rommelend tussen de papieren legt Spivak uit wat haar aanspreekt aan het evenement: het bevragen van onze kijk op de wereld en het scheppen van ruimte voor stemmen die niet gehoord worden. Het zijn thema’s die in haar eigen werk ook centraal staan. Maar dat betekent niet dat ze elk initiatief dat hieraan aandacht besteedt alleen maar toejuicht. ‘Ik kom daar zo op terug, eerst moet ik die aantekeningen… Hebbes! Laten we beginnen. Maar pas op, ik ben kritisch.’
 

Ivoren toren

Spivak staat bekend als een academische superster. Ze is literatuurwetenschapper, filosoof en bevlogen feminist. Als 18-jarige kocht ze met geleend geld een enkeltje van Calcutta naar New York om daar verder te studeren. Halverwege de twintig vertaalde ze als eerste het werk van de Franse filosoof Jacques Derrida in het Engels. Inmiddels bekleedt Spivak als eerste gekleurde vrouw ooit de positie van hoogleraar aan Columbia University, waar ze het Institute for Comparative Literature and Society oprichtte. Ze publiceerde elf boeken en vele artikelen, ontving meerdere prijzen voor haar werk en wordt beschouwd als een van de invloedrijkste figuren in het postkolonialisme.

Maar Spivak breekt met het beeld van de intellectueel in zijn ivoren toren. Ze heeft zeven basisscholen opgericht op het Indiase platteland, waar ze regelmatig lesgeeft aan analfabetische kinderen. Al is het kastenstelsel in India formeel verboden, in de praktijk bestaat het nog steeds. ‘Deze kinderen staan helemaal onder aan de maatschappelijke ladder’, zegt Spivak. ‘Ze vallen niet zoals ik binnen het kastenstelsel. Als zogenoemde “onaanraakbaren” worden zij gezien als het laagste van het laagste.’

Deze groep is een voorbeeld van wat Spivak in haar werk subalterns noemt: groepen mensen die dusdanig buiten onze maatschappij vallen dat hun stem niet eens gehoord wordt. Hoe breng je daar verandering in? Een evenement als Thinking Planet is een goed begin, vindt ze. Een veelheid aan ideeën van over de hele wereld kan ervoor zorgen dat mensen het westerse ideaalbeeld niet als enige waarheid zien. En hopelijk mensen bewuster maken van hun eigen positie. ‘Maar het probleem is daarmee nog lang niet opgelost. Daarom ben ik ook kritisch.’

‘Wat wij ons altijd moeten blijven afvragen is: wie zijn de toehoorders? Dit publiek zal bestaan uit mensen die geïnteresseerd zijn in filosofie. Zij denken al na over maatschappelijke vraagstukken. Het is de vraag hoe we deze cirkel elke dag iets kunnen verbreden. Als onderwijzer zie ik het daarom als mijn taak leerlingen een mondiaal wereldbeeld bij te brengen. Bovendien is enkel praten over bijvoorbeeld de problemen van subalterns bij lange na niet genoeg. Het gaat erom hen te begrijpen. Met alleen wat geld geven en zeggen hoe erg het is ben je er niet. Werkelijk contact maken met deze groepen is ontzettend lastig. Wij staan zo ver van elkaar af. Al spreken we dezelfde taal, dan nog begrijpen we elkaars woorden niet.’ 

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.