Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
26-08-2016

Kledingverbod

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Leon Heuts
Voormalig hoofdredacteur Filosofie Magazine

Het is vandaag precies 227 jaar geleden dat in Frankrijk de eerste universele Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger is aangenomen. Op een Frans strand is deze week een vrouw door de politie gesommeerd zich van een deel van haar kleding te ontdoen. Hoe het ene met het andere te rijmen?

In het boek Homo sacerde soevereine macht en het naakte leven wijst de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben op een belangrijk aspect van die oerverklaring van mensenrechten. Met deze verklaring krijgt ieder mens, louter omwille van het feit dat hij is geboren, rechten toegekend. Tegelijkertijd worden deze rechten stilzwijgend toegekend aan de natiestaat. Het zijn immers de rechten van de mens én de burger. Zo zijn mensenrechten in feite een belangrijke voorwaarde voor stichting en doel van de staat: het behoud van mensenrechten, in de vorm van burgerrechten. Zoals eerder Hannah Arendt al signaleerde: zonder een machtige natiestaat zijn mensenrechten in feite niet veel waard. En dat geldt ook andersom – zonder mensenrechten is de raison d’être van de moderne staat moeilijk aan te geven.

Op zich is dit weinig verrassend. Dat een rechtsorde alleen met het zwaard kan worden afgedwongen, zien we aan de beelden van Vrouwe Justitia. Maar er is ook een meer cynische conclusie: aangezien de staat de macht heeft, is het ook aan de staat om te beslissen welk gewicht aan mensenrechten wordt toegekend, en zelfs wie wel of niet die mensenrechten toekomen. Wie daarover twijfelt, moet eens gaan praten met de vele duizenden vluchtelingen op de bodem van de Middellandse Zee, die door een beslissing van de soevereine, samenwerkende staten van de Europese Unie de weg naar Europa is bemoeilijkt of versperd.

Op de stranden van Frankrijk zien we dezelfde logica: hoewel de ‘moderne’ mensenrechten van 1948 aan ieder het recht toekennen op ‘vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst’, én om ‘in het openbaar zijn religie te belijden’ (artikel 18), beslist de Franse macht anders. De boerkini, en zelfs het hoofddoek op het strand, is blijkbaar een overtreding van de  ‘seculiere waarden’ van de Franse Republiek.

Met Agamben in het achterhoofd moeten we ons realiseren dat hier twee dingen tegelijkertijd spelen: door het uitsluiten van bepaalde kledij, bevestigt de staat zichzelf. Het zogeheten secularisme is geen vanzelfsprekendheid, maar dient steeds weer te worden gewonnen door te benoemen en te veroordelen wat er tegenover staat: een bepaalde ‘religieuze’ uiting.

Dit is een uiterst fragiele constructie, waar met grote prudentie mee moet worden omgegaan. ‘De staat’ is allerminst een black box, maar een samenspel van rechtsorde, opportunisme, machten en belangen – op grote en kleine schaal. Zelfbevestiging van een staatsmacht hoeft niet per se een grootse daad te zijn. De geschiedenis leert dat in een tijd van polarisatie en grote angst, met de vinger wijzen altijd het opportunisme, lust naar macht, vernedering of wraak zullen doen aanwakkeren - ook in het alledaagse leven. Mensen zijn soms zwakke wezens, op zoek naar bevestiging; geef ze een pepperspray, een wapenstok, een vrijbrief door één groep aan te wijzen als ongewenst, én een overheidsmacht achter ze, en je weet wat je kan krijgen. Dit is overigens géén pleidooi om elke religieuze uiting alle vrijheid te geven – wel voor prudentie, terughoudendheid, pragmatisme. Tegen hysterie, overdrijving, dramatisering. We moeten ons afvragen of seculiere waarden  op het spel  staan door een kledingstuk op de stranden.  

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.