Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service | Ledenpagina

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
WP nr. 2/2016

Utopia herondekt

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Lieven de Cauter

Utopie is vandaag de dag weer actueel, stelt Lieven de Cauter. Thomas More schreef al dat privébezit de bron is van alle kwaad. Tegenwoordig wordt steeds meer geprivatiseerd, van ons onderwijs tot ons water. Tijd voor een herontdekking van het gemeengoed.
 
De mensenstad, de polis, kunnen we geïnspireerd door Hannah Arendt opvatten als een complexe wisselwerking tussen drie onderscheiden sferen: de economische/private sfeer, gedomineerd door arbeid en het naakte leven, de politieke/publieke sfeer, die zich kenmerkt door het handelen, en de culturele sfeer als een gemeenschappelijke (publieke of private) ruimte van spel en rituelen. Maar dit ideaaltypische schema heeft zijn grenzen, want in een netwerksamenleving lijken die sferen in elkaar over te lopen. Desalniettemin kan het enkele zaken verhelderen.

Grootschalige gerealiseerde utopieën kunnen we opvatten als de absorptie van die onderscheiden sferen in één. Deze absorptie en afschaffing van de andere sferen is de kern van de totaliserende en totalitaire kant van de utopie. Er zijn drie van zulke grootschalige utopieën. Ten eerste is er de totalitaire utopie van het communisme: alles wordt politiek/publiek, staatsbezit. Zowel de privésfeer (het huishouden en de privésector van de economie) als de culturele sfeer (de kunsten en het intellectuele leven, maar ook sociale rituelen en religie) zijn opgeslokt door de politieke sfeer. Privébezit, het gezin en de autonomie van de cultuur zijn afgeschaft, religie is verboden. Deze volledige opheffing van de andere sferen maakt het communisme ‘totaal’ en dus totalitair. Daarom zijn de meeste klassieke utopieën totalitair of worden dat uiteindelijk, van Plato via Thomas More tot het communisme. Bijna alle onderzoekers die zich met utopie bezighouden, hebben dat uitgebreid besproken. Ik noem de monumentale studie van Hans Achterhuis, De erfenis van de utopie, waarin die totalitaire kant van de utopie centraal staat.
 

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.