Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
03-05-2016

Jannah Loontjens: ‘Loslaten is voor mij een noodzakelijke levensstrategie’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Roeliene Bos

‘Het zit niet in mijn aard om nostalgisch te zijn’, zegt Jannah Loontjens. Ze schreef dan wel het boek Roaring nineties waarin zij terugblikt op haar jeugd, blijven hangen in het verleden is ze niet. ‘Loslaten is voor mij zelfs een noodzakelijke levensstrategie.’

Sommigen omschreven haar boek Roaring nineties als een nostalgisch boek, maar Loontjens ziet dit zelf toch anders. ‘Ik blik wel terug, maar ik wil niet terug naar die tijd. Op de tweede pagina schrijf ik zelfs dat ik me thuis voel in het loslaten.’

 “Verhuizen paste bij het nomadische bestaan dat ik gewend was. Alleen al tijdens de omzwervingen met mijn moeder was ik twaalf keer verhuisd en hadden we in drie landen gewoond: Denemarken, Zweden en Nederland. Vertrekken, afscheid nemen, nieuwe vrienden maken en ze weer achterlaten, het hoorde erbij. Als we enkele jaren op één adres woonden, werd ik onrustig en vroeg me af of het niet tijd werd om weer eens iets nieuws op te zoeken. In het vertrek vond ik mijn veiligheid, alleen als je bleef kon je achtergelaten worden.”

Het is deze alinea die de rode draad in haar boek vormt. Loontjens: ‘Het gaat over het loslaten van je omgeving, je ervaringen, van wat je gewend bent en waar je mee vertrouwd bent.’ Toch rijst de vraag op of het loslaten waar zij als kind mee te maken kreeg wel een bewuste keus was. Of was het juist een verplichting. Een jong kind moet immers met zijn ouders mee wanneer zij verhuizen. ‘Dat is wel zo’, zegt Loontjens, ‘maar niet alle kinderen kunnen verplicht loslaten. Mijn dochtertje heeft bijvoorbeeld veel moeite met verandering, evenals mijn broer. Hij ging niet mee naar Nederland toen wij hierheen verhuisden. Ik was heel anders. Ik vond geen veiligheid in het vasthouden, maar in het niet-hechten.’

Hechting

Deze moeite met hechting had effect op haar latere leven. ‘Ik merkte dit in relaties. Pas toen ik kinderen kreeg, leerde ik de betekenis van hechting. Uiteindelijk leerde ik mij ook aan mijn geliefde te hechten.’ Toch kijkt ze niet weemoedig terug op haar jeugd. ‘Het zit niet in mijn aard om te blijven hangen in het verleden. Ik heb een tumultueus leven gehad vol verhuizingen, kraakpandwoningen en veel reizen. Als je mijn jeugd vergelijkt met hoe het “zou moeten zijn”, is alles abnormaal. Daar kan ik niet in blijven hangen, dan maak ik mijzelf helemaal gek en ongelukkig. Loslaten is voor mij een noodzakelijke levensstrategie.’

Haar abnormale jeugd werd nog eens extra benadrukt toen zij de verhuizing van Zweden naar Nederland maakte. In haar boek schrijft ze:

“Op de Zweedse dorpsschool was ik al een buitenstaander geweest, maar mijn status als outsider was in Nederland zo mogelijk nog groter. Ik observeerde mijn klasgenoten en probeerde te ontdekken wat de regels waren die ervoor zorgden dat je erbij hoorde en wat de gebruiken waren die ik moest afleren om niet voor gek uitgemaakt te worden. School is de plek waar kinderen ontdekken wat anderen normaal en abnormaal vinden. Je zou denken dat er niet zoveel verschil bestaat tussen Zweden en Nederland, wat cultuur betreft liggen ze dicht bij elkaar. Toch was het alsof alles nieuw was. Zo was ik niet aan gas gewend en blies ik het uit alsof het een kaars was. Ik was niet gewend iedereen een hand te geven als je ergens binnenkwam, niet om elkaar drie kussen op de wangen te geven – in Zweden omhelsden mensen elkaar of klopten wat op elkanders schouder of staken even hun hand omhoog ter begroeting. Maar kussen beslist niet. 

In de paar maanden dat we in Amsterdam verbleven, ging ik naar een naschoolse opvang waar we warm eten kregen. Elke keer als ik net aan tafel zat en wilde beginnen, kwam een leidster op me af en pakte mijn vork en mes uit mijn handen en wisselde ze om. Ik was verbijsterd, nooit eerder had ik gehoord dat ik mijn vork in mijn linkerhand moest houden. Dat het netjes was om met mes en vork te eten had ik nog wel meegekregen, maar dat mensen er belang aan hechtten in welke hand je welk bestekstuk hield, leek mij ronduit bizar. 

Klein als ik was, net acht jaar, had ik het gevoel dat ik deze mensen had ontmaskerd. Alsof ze in een toneelstuk speelden waarbij ze zozeer in hun rol opgingen dat ze het theater voor de echte wereld hielden. Ze zagen het onechte, gespeelde aan voor het natuurlijke. Ik begreep toen nog niet dat dit in feite precies is wat cultuur is. Cultuur is het spel dat we volgens bepaalde regels spelen. In de loop der tijd zijn we die regels als gewoon en neutraal gaan beschouwen, maar de regels hadden evengoed anders kunnen zijn. Al is het ontstaan van bepaalde formele gebruiken en etiquette wel historisch te verklaren, er ligt nooit een noodzaak aan de basis van vormelijke gewoontes.”

Verleden

Zelf heeft Loontjens geen hang naar het verleden, maar om zich heen ziet ze genoeg mensen die het verleden koesteren, soms zelfs als hoogtepunt in hun leven beschouwen. ‘In de jaren negentig kende het nachtleven een bepaalde piek’, zegt ze. ‘Je moest toegang hebben tot bepaalde clubs om gelijkgestemden, bijvoorbeeld homo’s en transgenders, te ontmoeten. De digitalisering heeft dat vergemakkelijkt, maar ook drastisch veranderd. Als je vroeger thuis zat, had je geen contact met mensen. Nu kun je Whatsappen of een Facebookbericht sturen.’ Loontjens noemt het één niet beter dan het ander, maar bespeurt wel een zekere intensiteit in het daadwerkelijk samenzijn. ‘Sommigen verlangen daar naar terug en zien het als het hoogtepunt van hun leven. Ikzelf heb dat niet zo.’

Loslaten is in veel gevallen zelfs noodzakelijk, stelt Loontjens. ‘Je moet natuurlijk niet doorslaan, maar ook in een relatie moet je de ander kunnen loslaten. Juist in die geschapen vrijheid kun je samenzijn. Ook op filosofisch vlak heb je een zekere onthechting nodig om dingen helder en in zijn totaliteit te kunnen zien. Dan kun je er meer van leren.’ Een stapje terugdoen is tevens belangrijk in het ouderschap. ‘Als jij alleen bepaalde aspecten van je kind ziet, of alleen datgene benadrukt, dan zie je het kind niet als individu maar enkel hoe je je kind wíl zien. Je moet kinderen – los van je opvoeding – zien voor wat ze zijn. Dan kun je ten volle van ze houden en zij veel intenser van jou.’ 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.