Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
29-03-2016

Japanse generatiekloof

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Roeliene Bos

 

‘Als je de onuitgesproken regels niet begrijpt, vertelt niemand dat je iets verkeerd doet. Je wordt altijd geacht het te snappen en beleefd te zijn’, zegt de Japanse Asako over de communicatievormen in haar land van herkomst. 

Als filosoof en Japankenner Henk Oosterling zijn westerse bril opzet, begrijpt hij precies wat Asako bedoelt. ‘Voor ons lijkt het net alsof je in Japan nooit te horen krijgt wat er precies moet gebeuren, maar als je weet hoe het daar werkt, dan snap je het wel. Zo moet je nooit iemand een groot cadeau geven, omdat je die ander dan verplicht een nog groter cadeau voor jou te kopen.’ Toch zit er minder verschil tussen Japen en Nederland dan we soms denken. ‘In het Westen zijn er ook onuitgesproken omgangsnormen. In feite is iedere samenleving gebouwd op routines en basisvormen waar iedereen zich aan houdt en op terugvalt. Als die routines en vormen zouden verdwijnen, hebben ook wij een groot probleem.’
 

Kata

Voor iedere mogelijke situatie zijn in Japan kata – vormen – ontwikkeld die voorschrijven hoe je je dient te gedragen, zegt Oosterling. ‘Wat Japanners absoluut niet willen, is in een situatie terecht komen waarin ze niet meer precies weten wat ze moeten doen. Deze omgangsvormen en tradities zijn gedurende de feodale periode tussen 1600 en 1864 in de Japanse cultuur en instituties verankerd. Er schuift dan echter razendsnel een moderne laag over het traditionele Japan, een proces dat na WO II nogmaals versnelt en verwarring wekt bij de generatie van na de jaren tachtig.’ Zij bevinden zich vanwege de opkomst van sociale media in ‘een merkwaardige schizofrene positie’, vertelt Oosterling. ‘De diepgewortelde sociale omgang van het traditionele Japan strookt niet meer met hun wereldbeeld waarin sociale media en internet centraal staan. De westerse individualisering is voor hen het nieuwe uitgangspunt geworden.’ Jongeren als Asako krijgen hierdoor het verlangen zich als individu te uiten, maar stuiten steeds op formele uiterlijkheden, aldus Oosterling. ‘Hierdoor krijgen ze het gevoel geen contact te kunnen maken met mensen. Dat is de reden dat sociale media daar zo goed werken. Je kunt je zonder al die poespas sociaal bewegen, want je bent niet fysiek aanwezig. Er is nog steeds een netiquette, etiquette voor het internet, maar geen kata.’ 
 

Filosofie Nacht

Op de Filosofie Nacht spreekt Oosterling over ‘de vernetwerkte relatie tussen de westerse filosofie en het Japanse denken’. Deze relatie beschrijft hij in zijn boek Waar geen wil is, is een weg dat binnenkort verschijnt. ‘Vanaf 1864 vergaren Japanse denkers vanuit de hele wereld kennis die ze verweven met hun eigen inzichten. Veel van hen studeren in Europa, waar ze in de leer gaan bij Heidegger en Sartre. Eenmaal terug in Japan vervlechten ze deze ideeën met het Shintoïsme, Confucianisme en Zenboeddhisme.’

Na de Tweede Wereldoorlog worden filosofen zoals Foucault, Deleuze en Lyotard expliciet door oosterse inzichten geïnspireerd, waardoor hun eigen filosofie een specifieke kleur krijgt, merkt Oosterling op. ‘In 1961 ziet Foucault nog een onoverbrugbare kloof tussen Oost en West, maar vijftien jaar later beschrijft hij de oosterse liefdeskunst als een alternatief voor hoe wij in het Westen naar seks kijken. Als hij twee jaar later voor de tweede keer naar Japan vertrekt, komt hij in aanraking met het Zenboeddhisme. Vervolgens vergelijkt hij de zelfzorg – hoe je het leven goed vormgeeft – van de oude Grieken met het Zenboeddhisme. Daarnaast blijkt de interculturele filosofie van Foucault uit zijn lijfboek: Zen of de kunst van het boogschieten van Eugen Herrigel.’ Volgens Oosterling is die interculturele filosofie in deze tijd hard nodig. ‘We leven niet meer in natiestaten, we leven in talloze culturen tegelijkertijd. Onze filosofie moet zich daar bewust van zijn.’

Op de Filosofie Nacht buigt Henk Oosterling – voormalig Nederlands kampioen Kendo – zich samen met Stine Jensen en Haroon Sheikh zich over de oosterse filosofie en haar vele facetten.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.