Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

Het gezicht van een kunstwerk

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Waar ligt de grens van de maakbaarheid? De Franse kunstenares Orlan besluit in 1987 haar lichaam tot levend kunstwerk te maken. Sindsdien bestaat haar gezicht uit een mix van bestaande idealen uit kunstwerken, zoals de Mona Lisa van Da Vinci en Boucher’s Europa. De gedachte dat ons lichaam manipuleerbaar is, valt terug te voeren op de Meditaties van filosoof van de maand Descartes.

Alhoewel het uitgangspunt van Orlan een ideaal zelfportret was, gaat het er haar niet om zichzelf zo mooi mogelijk te maken.

Toen het portret eenmaal vorm had gekregen op haar eigen gezicht heeft zij bijvoorbeeld een neus laten maken die begint vanaf haar voorhoofd. Ook heeft ze siliconen boven haar wenkbrauwen laten implanteren, zodat ze nu vreemdsoortige bulten aan weerszijden van haar voorhoofd heeft. Ze heeft daarvoor, toen mannelijke chirurgen de operaties weigerden uit te voeren, een vrouwelijke chirurg in de arm genomen. Daarmee laat zij haar intenties zien, die ze als volgt verwoordt: “Mijn werk is niet gericht tegen de cosmetische chirurgie, maar tegen de schoonheidsstandaarden, tegen de dictaten van een dominante ideologie die zich steeds meer opdringt aan het vrouwelijke en aan het mannelijke vlees.”

Volgens Descartes vergt rationeel denken een uitschakeling van het lichaam. Vanuit deze houding is het lichaam niets anders dan een vorm te geven ding. Ook de cosmetische chirurgie lijkt uit te gaan van deze visie op het lichaam. Maar daarmee is niet het hele verhaal verteld.

Descartes vat de concrete mens op als een vereniging van geest en lichaam. Juist die feitelijke “vereniging” maakt dat de maakbaarheid van het lichaam een keerzijde heeft. Mensen laten bijvoorbeeld geen cosmetische chirurgie verrichten enkel omdat ze hun lichaam willen aanpassen aan esthetische normen, maar vooral om hun zelfwaardering op te krikken, om zich letterlijk beter in hun vel te voelen. Ze beschouwen hun besluit zelfs als een daad van verzet. Dat wijst erop dat het lichaam niet slechts een object is, maar ook onze woonplaats vormt.

Orlan confronteert ons middels haar experiment met onze eigen grenzen. Waarom reageren we er zo heftig op? Lees meer in Grenzen aan maakbaarheid (volledig toegankelijk voor leden). 
 
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.