Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
23-03-2016

De langzame dood van het Vluchtelingenverdrag

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Nanda Oudejans

Alle vluchtelingen die illegaal de grens oversteken worden teruggestuurd naar Turkije, zo luidt de vluchtelingendeal die afgelopen vrijdag gesloten werd tussen de Europese Unie en Turkije. In ruil daarvoor krijgt Turkije geld voor een hervestigingsprogramma waarmee geselecteerde vluchtelingen veilig naar Europa mogen. Wie het toch waagt om zonder toestemming Europees grondgebied binnen te dringen, verspeelt zijn kansen op asiel en komt zoals Rutte het stelt ‘onderaan het lijstje’ te staan. Vluchtelingen worden vanaf nu zelf verantwoordelijk voor hun bescherming die ze kunnen verdienen door zich netjes aan de regels te houden. Dit is een pervertering van het liberale dogma van individuele verantwoordelijkheid.
 
De afgelopen dagen dacht ik veel aan Walter Benjamin, de Joods-Duitse filosoof die in 1940 vergeefs Europa probeerde te ontvluchten. De Gestapo had zijn Parijse appartement, een illustere ontmoetingsplaats voor denkers en dichters, geconfisqueerd. Benjamin was zijn huis en omvangrijke bibliotheek kwijt. De diepzwarte herinnering aan het interneringskamp waar de Fransen hem één jaar eerder vasthielden om hem beschikbaar te houden voor deportatie naar Duitsland, stonden op zijn netvlies gebrand. In 1940 staat Benjamin opnieuw bloot aan de dreiging van internering. De Fransen kondigen dan per decreet af dat alle mannen, vrouwen en kinderen van Duitse komaf zich moeten melden. Benjamin vreest deportatie. 
 
Dankzij de inspanningen van de Duitse filosoof en socioloog Theodor Adorno, die al eerder Frankfurt voor New York verruilde, weet Benjamin een noodvisum te bemachtigen voor de Verenigde Staten. Maar de Franse autoriteiten weigeren hem een uitreisvisum te verlenen. Benjamin ziet zich gedwongen om illegaal de Frans-Spaanse grens over te steken. Vanuit Spanje zou hij naar Portugal gaan om daar per schip naar New York te varen.
 
Benjamin zegt zijn dierbaren vaarwel. In Marseille neemt hij afscheid van Hannah Arendt. De twee vrienden beloven dat ze elkaar spoedig zullen weerzien in Amerika.
 
Het groepje vluchtelingen waar Benjamin zich bij aansluit, vertrekt lopend vanuit Marseille. Na een lange voettocht komen ze op 26 september aan bij de Frans-Spaanse grens. Maar wat ontdekken ze tot hun ontzetting? De Spaanse autoriteiten hebben diezelfde dag besloten illegale vluchtelingen niet meer door te laten. Benjamin is uitgeput, verzwakt en zonder hoop. Gevangen tussen grenzen berooft hij zich in de nacht van 26 op 27 september van het leven.
 

Asielloterij

Ik moest de afgelopen dagen veel aan Benjamin denken omdat ik me afvroeg hoeveel vluchtelingen na het nieuws van de vluchtelingendeal bevangen zijn door eenzelfde wanhoop die Benjamin overviel toen hij geen kant meer op kon en nergens meer veilig was. Ik probeer me de machteloosheid voor te stellen van de duizenden vluchtelingen die door een stuitend gebrek aan solidariteit tussen Europese lidstaten vastzitten in de modder en niet weten hoe lang dat nog gaat duren. Het slaat me koud om het hart als ik denk aan de talloze vluchtelingen die reddeloos verloren zijn in opvangkampen in Libanon en Jordanië en die weten dat de wereld zijn grenzen voor hen gesloten heeft. Ik denk aan het ongeluk van vluchtelingen in Turkije die nog een laatste restje hoop hadden, maar nu overgeleverd zijn aan een asielloterij.
 
Maar ik dacht ook aan Benjamin om een andere reden. Zoals Benjamin waren er velen die er niet in slaagden het nazisme te ontvluchten, omdat zij niet over de juiste papieren beschikten. Juist om die reden hebben de opstellers van het Vluchtelingenverdrag uit 1951 bepaald dat een vluchteling nooit mag worden tegengeworpen dat hij of zij illegaal grenzen overgaat. De opstellers van het Vluchtelingenverdrag wisten heel goed dat het niet alleen onmogelijk is om van een vluchteling te eisen dat hij over de juiste papieren beschikt, maar ook dat het levensgevaarlijk is: een vluchteling die alleen legaal een grens over mag, loopt het risico tussen grenzen gevangen te raken. Dan kan hij geen kant meer uit.
 
De vluchtelingendeal tussen Europa en Turkije straft vluchtelingen feitelijk af voor hun illegale binnenkomst. De “politieke noodzaak” die politici claimen om de vluchtelingenstroom te stoppen is een politieke keuze geweest tegen het Vluchtelingenverdrag. Deze deal is het begin van de langzame dood van het Vluchtelingenverdrag. 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.