Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 2/2016

Roger Scruton: 'Op het moment van dreigend verlies ervaren we de waarde van alles’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

‘We worden heel teder tegenover een wereld die op het punt van verdwijnen staat’, zegt Roger Scruton. Engelands meest conservatieve filosoof over het heilige in een goddeloze wereld.

Roger Scruton komt wat aarzelend aanlopen. Het eerste wat opvalt is zijn woeste haardos, tegenwoordig meer grijs dan rood gekleurd. Hij draagt een flodderig jasje; zijn brogues zijn ongepoetst – loopt hij met deze schoenen ook om zijn eeuwenoude boerderij in het Engelse Wiltshire? Tijdens dat rondje jaagt hij de kippen terug in het hok of hij verlaat het erf en brengt de jachtpaarden weg, in de verroeste trailer achter de Landrover – een pauze van de schrijfarbeid waar hij de meeste tijd aan besteedt.
Roger Scruton (1944) kennen we als conservatieve Oxford-professor: volgens Engelands meest elegische filosoof leven we in een tijd van verlies – van schoonheid, van menselijkheid en van liefde. Maar net zo goed bezingt hij wat gebleven is, al is dat niet altijd onomstreden: de jacht bijvoorbeeld, en de hem zo dierbare hagen rondom zijn boerderij en de kleine boerengemeenschap waarin hij leeft. Die volgen al sinds de elfde eeuw hetzelfde patroon, zo blijkt uit oude kaarten.

Wat is er in de kern verloren gegaan, wat moet bewaard blijven? Dat vertelt hij in de lobby van een Amsterdams hotel, waar hij samen met zijn vrouw verblijft vanwege zijn bijdrage aan een conferentie over de toekomst van de natuur. Alles komt neer, zo blijkt tijdens het gesprek, op de ‘ervaring van transcendentie’, het heilige – ‘dat wat zich niet laat definiëren’, zegt Scruton. In onze seculiere tijd blijkt er niet meer te zijn dan het hier en nu, dan het al te materiële. Het gevolg is volgens Scruton een gevoel van existentiële eenzaamheid. Daarom is er ook ‘in onze goddeloze tijd’ een verlangen naar verlossing, zo stelt hij in zijn nieuwe boek Eindeloos verlangen naar het heilige. En ja, die verlossing is ook nu mogelijk, denkt Scruton. Daar heb je geen God voor nodig.

Verwacht van Scruton geen gesomber over onze tijd. Eerder kiest hij voor de aanval, waarbij hij soms een bijna kinderlijk plezier toont in de provocatie. ‘In Engeland zijn mensen zich heel bewust van de natuur. Ze weten goed wat ze moeten beschermen. Hier in Nederland hebben jullie alles weggegooid en vervangen door walgelijke snelwegen. In esthetisch opzicht is jullie land de grootste nachtmerrie van Europa.’ Of neem die grijns als hij spreekt over Daniel Dennett, de bebaarde Amerikaanse filosoof die stelt dat mens en robot niet wezenlijk verschillen. ‘Bij Dennett bestaat de hele wereld uit robots met een baard.’

Maar de schimpscheuten zijn maar kleine erupties in een verhaal dat vooral een lofzang is op alles wat ons leven de moeite waard maakt. ‘Juist op het moment van dreigend verlies ervaren we de waarde van alles. Zoals Hegel al zei, vliegt de uil van Minerva pas in de schemering uit. Neem de natuur. Als we inzien hoezeer die wordt bedreigd, worden we er heel teder voor, zoals je tegenover je eigen kinderen bent. We zien in de wereld een groot verlangen om de natuur te beschermen. Of neem religie: zodra we die dreigen te verliezen, ontwikkelen we er een gevoel voor. En liefde gaat ons pas echt aan het hart als die ten einde dreigt te komen. Verlies en tederheid gaan samen.’

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.