Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
WP nr. 4/2015

Ik ben twee

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Piet Devos

We kunnen nog niet tien minuten een gesprek voeren of we worden afgeleid door een e-mail, tweet of nieuwsbericht. Hoewel deze verstrooiing van de aandacht eigen lijkt te zijn aan het digitale tijdperk, was het in een vorige eeuw al een geliefd thema van dichter Fernando Pessoa. ‘Het leven zelf is een eeuwige verstrooidheid’, stelt hij in het Boek der rusteloosheid. Literatuurwetenschapper Piet Devos licht toe wat hij daarmee bedoelt.

Het zal niemand zijn ontgaan dat in kroegen en restaurants de smartphone een vaste en veeleisende tafelgenoot is geworden. Om de haverklap onderbreekt iemand even het gesprek om naar een oplichtend schermpje te grijpen. Kennelijk stellen we ons graag bloot aan een voortdurende stroom van foto’s, (re)tweets, chatberichten en nieuwsflitsen die ogenschijnlijk slechts één doel hebben: de aandacht afleiden van de taak die ons op dat moment bezighoudt (in dit geval, een conversatie voeren of een maaltijd gebruiken). Deze nieuwe gewoonte creëert zodoende een atmosfeer van verstrooidheid en onrust. Maar hoewel een dergelijke verstrooiing van de aandacht geheel eigen schijnt te zijn aan het digitale tijdperk, gaat het hoogstwaarschijnlijk om een veel oudere grondtrek van de moderne waarneming. Het is opvallend hoeveel toonaangevende denkers en schrijvers zich vanaf het midden van de negentiende eeuw in het onderwerp hebben verdiept. Zo ook Bernardo Soares, die als een ‘semi-heteroniem’ van Fernando Pessoa geldt, omdat van alle heteroniemen zijn opvattingen en stijl nog het meest overeenkomen met die van Pessoa zelf. Voor deze auteur van het Boek der rusteloosheid betekent de verstrooide waarneming zo veel meer dan louter een gemoedsgesteldheid. ‘[H]et leven zelf is een eeuwige verstrooidheid’, stelt Soares boudweg (Pessoa 2009: 242). Maar wat bedoelt hij daar precies mee? In dit artikel wil ik pogen Soares’ existentiële begrip van de verstrooiing te verhelderen. Zoals ik zal betogen is een verstrooide waarneming niet alleen bepalend voor Soares’ houding jegens zijn stedelijke leefomgeving en de verdeeldheid van zijn bewustzijn (immer gericht op binnen- én buitenwereld), maar levert ze tevens de onuitputtelijke voedingsbodem voor zijn literaire scheppingen. Andere reflecties over de verstrooiing afkomstig van Soares’ tijdgenoten, met name van Walter Benjamin, zullen daarbij voor de nodige aanvullingen en contrasten zorgen.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.