Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
06-10-2015

Oedipus: de eerste filosoof

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Gwendolyn Bolderink

Was Oedipus, de man die zijn vader doodde en zijn eigen moeder huwde, een dader of was hij een slachtoffer? In het toneelstuk Vanuit Iokaste tonen de drie vrouwen van Maatschappij Discordia twee visies op de eeuwenoude mythe. Wat blijkt? Oedipus was een filosoof.

Een vrouw vertelt over haar man die zo bang is iemand te vermoorden dat hij zichzelf opsluit in zijn studeerkamer. Zij bewaart de sleutel van de kamer die ze onder geen beding aan hem terug mag geven. Dit is het verhaal van Iokaste, de vrouw én moeder van Oedipus. Er klinkt een fluitje, de lichten dimmen en het verhaal van Oedipus begint.



Discordia volgt het originele stuk van Sophocles. Oedipus groeit op in Korinthe, denkende dat zijn opvoeders zijn biologische ouders zijn. Zijn werkelijke ouders zijn de koning van Thebe en zijn vrouw Iokaste. Zodra het orakel van Delphi voorspelt dat Oedipus zijn vader dood zal slaan en het bed zal delen met zijn moeder ontvlucht hij zijn thuisstad en reist hij naar Thebe. Doordat hij zijn lot probeert te ontlopen, maakt hij de voorspelling juist waar; onderweg doodt hij een man waarvan later duidelijk wordt dat het koning Laios is en in Thebe huwt hij zijn eigen moeder. Een zoektocht naar de dader van de moord blijkt een zoektocht naar het zelf.
 

De zondebok

Drie vrouwen spelen afwisselend Oedipus, Iokaste en het orakel. De grote lijn van het stuk van Sophocles blijft intact – hoewel ze zelf scènes erbij verzinnen, aanpassen en grote delen overslaan – maar tussendoor stappen ze geregeld uit het verhaal om er als moderne vrouwen op te reflecteren. Tegelijk suggereren ze ook een andere mogelijkheid van het verhaal. De mogelijkheid dat Oedipus onterecht beschuldigd is van een moord zodat de gemeenschap een oorzaak van de heersende crisis heeft.



Een van de scènes die niet voorkomt in het oorspronkelijke stuk is het beeld dat ze schetsen van een doodsbange Oedipus. Sinds het orakel hem toesprak leeft hij in doodsangst en sluit hij zichzelf af om aan zijn lot te ontsnappen. De oude Laios is waarschijnlijk in zijn bed gestorven, maar bij elke moord waar Oedipus van hoort slaat de angst hem om het hart. Was hij de dader? Is Oedipus zo bang voor zijn eigen lot dat hij de beschuldigingen is gaan geloven?

De drie vrouwen van Discordia presenteren Oedipus als slachtoffer, niet als dader. Oedipus is de onvermijdelijke zondebok. Dit doen ze in navolging van de Franse denker René Girard. Volgens de filosoof vormt uitsluiting het fundament van een cultuur. Een gemeenschap in crisis, zoals de stad Thebe waar de koning net is overleden, wijst altijd een zondebok aan zodat de rust weer terug kan keren.  

Oedipus’ zoektocht naar de dader van de moord mondt uit in een zoektocht naar het zelf. Om deze reden noemt Discordia hem de eerste filosoof. Hij stopt namelijk met kijken naar de buitenwereld, en start met kijken naar binnen op zoek naar zichzelf. Zodra Oedipus zijn eigen ogen uitsteekt, roept een van de actrices: ‘Dit is waar Oedipus filosoof wordt!’. 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.