Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
08-06-2015

Mijd afleidingen

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Damon Young

‘Het vereist heel wat meer wilskracht nuchter en sober te blijven terwijl het volk dronken is en kotst’, zei Seneca. In Afgeleid – het boek dat onlangs in het Nederlands verscheen - laat Damon Young zien dat afleiding veel meer is dan te veel prikkels of weinig aandacht. Onder anderen aan de hand van Seneca betoogt Young dat we ons beter kunnen concentreren op wat er echt toe doet in het leven en ons niet moeten afleiden door bijzaken. Lees hier een deel van het hoofdstuk dat Young wijdt aan Seneca.

Wat onmiddellijk indruk maakt wanneer je kijkt naar Seneca’s leven en dood, is zijn consequente realiteitszin – hij liet zich niet meeslepen door romantische dwaasheden of eigenwaan. Hoewel hij duidelijk door verheven idealen werd gedreven, kende hij zijn beperkingen en die van de staat. In een rijk dat zuchtte onder een grillig en door hebzucht ingegeven beleid, viel er voor rechtschapen mannen bitter weinig te kiezen. Seneca besefte dit en maakte er het beste van. ‘Een mens moet anderen tot nut zijn,’schreef hij, ‘vele anderen, als dat mogelijk is, en anders enkele; als dat niet gaat, zijn naasten; en als ook dat niet lukt, zichzelf.’ In de context van een onbestuurbaar keizerrijk is deze raad van een oude staatsman alleszins redelijk. Als onze dagen geteld zijn, als we ons uitgeput of ziek voelen, heeft het geen zin onze tijd en krachten te verspillen met heilloze zaken. Seneca had voldoende burgerzin om zich te kunnen verheugen in een overheidsbaan (‘een rechtvaardig vorst’ was een ideaal dat hij boven alles stelde). Maar hij zag ook in dat realpolitik een verspilling van zijn tijd en een bedreiging voor zijn gezin vormde. Zijn advies was dan ook om deze afleidingen te mijden. Of zoals hij tegen zijn vriend Lucilius zei: ‘Trek je zo veel mogelijk terug in jezelf.’
 
Seneca pleitte er echter niet voor om de handdoek in de ring te werpen of de wereld de rug toe te keren. Een teruggetrokken leven, ver van het politieke strijdtoneel, is niet per definitie gelukkiger, gezonder of productiever.‘Het feit dat iemand voor niemand anders leeft,’ schreef Seneca in zijn laatste levensjaar, ‘betekent niet per se dat hij voor zichzelf leeft.’ De gevestigde politiek verwerpen omdat deze nutteloos is en geen ander dan het eigen belang dient, is nog niet hetzelfde als de vrijheid omarmen. Het is niet voldoende om je gewoon maar terug te trekken of je toevlucht te nemen tot de dingen waar je alleen zelf baat bij hebt. Voor Seneca was vrije tijd, of wat de Romeinen ‘otium’ noemde, een eerste vereiste. Maar dan kwam de verplichting die niet te verspillen. In zijn sprankelende korte essay ‘Over de kortheid van het leven’ veegde Seneca de vloer aan met het slag mensen dat jammerde over hun sterfelijkheid, maar ondertussen hun dagen verbeuzelde. Volgens hem was er tijd genoeg om alles te verwezenlijken wat een rechtschapen mens maar begeert. Voor een lang en gelukkig leven was niet meer nodig dan duidelijkheid, ijver en intelligentie: we moeten helder voor ogen hebben wat we willen, om dat vervolgens vastberaden en doelbewust te verwezenlijken. In plaats van zich van de ene geneugte of obsessie naar de andere te spoeden, gaat een wijs man kalm zijn weg, zijn doel achterna, en legt hij alle verzoekingen en ergernissen van de vergankelijke wereld
naast zich neer (‘een plant die vaak wordt verplaatst, zal nooit sterk worden,’ schreef hij een vriend). Volgens Seneca maakte otium een zekere mate van zelfbeschikking mogelijk – een manier om je te weren tegen de aanslagen die het huiselijke en openbare leven op je tijd konden plegen.
 
En het doel van vrije tijd was dat we ons die allerbelangrijkste existentiële vraag zouden stellen: hoe moeten we leven? Wat Seneca betreft was alleen filosofie geëigend om die kwestie mee te benaderen. In brief 16 aan Lucilius schreef hij:

Filosofie is geen bezigheid voor het gemene volk, 
noch is ze bedoeld om mee te koop te lopen.
Ze berust niet op woorden maar op daden. Ze 
wordt niet aangewend om de dag met aangename 
verstrooiing door te brengen, of om ervoor te zorgen
dat we ons in onze vrije tijd niet vervelen. Ze vormt
en ontwikkelt de geest, schept orde in het leven,
stuurt ons handelen, laat zien wat we moeten doen
en laten, zit aan het roer en houdt bij gevaarlijke
stromingen de juiste koers aan.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.