Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
27-03-2015

Vervreemding

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Anna Witte, Leon Heuts

Pas toen Leonoor de tumor uit haar gezicht liet verwijderen, merkte ze dat mensen eerder niet de waarheid tegen haar zeiden. Filmmaker Anna Witte portretteerde Leonoor in een serie over ongelijkheid. Ongelijkheid is niet enkel iets abstracts, maar concreet aanwezig – op straat, om je heen.
 

‘Mensen zeiden altijd: je bent goed zoals je bent, je ziet er schitterend uit. Dat geloofde ik ook totdat ik geopereerd was. Maar toen viel me op dat mensen niet meer naar me staarden, zoals ze eerder wel deden. Nu was ik blijkbaar pas echt goed zoals ik ben. Ik voelde me bedrogen.’ Leonoor is een jonge vrouw die een tumor in het gezicht had. Na vele operaties is die verwijderd, en ze heeft gemerkt dat mensen eerder tegen haar niet de waarheid zeiden.

Tijdens de korte monologen in het filmproject van Anna Witte voelt de toeschouwer zijn eigen ongemak. We zijn blij voor Leonoor dat die tumor weg is. Tegelijkertijd, als we haar met die tumor hadden leren kennen, zouden we zeggen: je bent goed zoals je bent. We zouden om de waarheid heen draaien. 

Is dat erg? Moeilijk. Misschien vertellen we een leugentje, omdat we weten hoe unheimlich het eigen lichaam kan aanvoelen – ook zonder afwijking. Voor het lichaam geldt wat de Franse filosoof Maurice Merleau-Ponty zegt: vertrouwdheid en vervreemding zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Je voelt je thuis in je lichaam, totdat iemand zegt dat je op je vader lijkt. Het kan voldoende zijn om te twijfelen aan wie je eigenlijk bent. Evengoed weten we hoe vervreemdend een maatschappelijke norm kan zijn. Hoe moeilijk het is om een lichaam te hebben dat niet voldoet aan de norm – om abnormaal te zijn.

Er is een ideaal van fysieke gelijkheid, dat in toenemende mate kunstmatig is. We zien het in bladen, op internet en televisie: hoofden en lichamen die smetteloos gelijk zijn getrokken, desnoods met een scalpel of een naald – of digitaal. En waar een ideaal is, is vervolgens vaak een norm en uiteindelijk een eis. Falen is geen optie: je zult aantrekkelijk zijn – maar als je dat niet bent, of zelfs een afwijking hebt, wat dan? Een vederlichte vorm van hypocrisie kan de eis hanteerbaar maken. We vertellen tegen elkaar leugens om bestwil, opdat de eis minder zwaar weegt. Het is ongemakkelijk – maar het verzacht en ook dat is een morele waarde.

Juist door haar operatie werd voor Leonoor de hypocrisie onvermijdelijk duidelijk en dat is pijnlijk. Juist toen ze voldeed aan de norm, ervoer ze hoe dwingend en vervreemdend deze kan zijn. Maar ook het omgekeerde is mogelijk. Het kostte haar enige tijd om te wennen, maar inmiddels is ze gelukkig met haar gezicht, en haar omgeving. Wat vreemd was, kan ook weer vertrouwd raken.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.