Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
25-02-2015

De gifbeker: een rechtvaardige straf voor Socrates

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ton Koekkoek

Was de veroordeling van Socrates een bespotting van gerechtigheid en een onvergefelijke misdaad tegen de vrijheid van meningsuiting? Of was het een gelegitimeerde verdediging van de Atheense democratie tegen een man die in hun ogen als de grootste bedreiging van deze democratie kon worden gezien?  

Het proces tegen Socrates wordt vaak gezien als een vergelding voor Socrates ‘horzelige’ gedrag, waarmee hij de Atheense bevolking tegen zich in het harnas joeg. Historicus en Cambridge hoogleraar Griekse cultuur Paul Cartledge is het hier niet mee eens, blijkt uit zijn boek Ancient Greek Political Thought In Practice. Hij ziet de veroordeling van Socrates niet als een hetze van het volk tegen Socrates, maar stelt het gelijk aan de kant van de Atheense democratie. De aanklachten tegen Socrates, ten eerste het introduceren van nieuwe goden en ten tweede het verderven van de jeugd, zijn daarmee geen schijnredenen, maar de oprechte redenen voor Socrates’ veroordeling. Socrates’ straf, de gifbeker, was daarmee een veroordeling volgens de normale regels van het Atheens recht. Hij was dan ook niet de enige die veroordeeld werd voor zijn ongodsdienstige houding, zijn rechtszaak was een van de zes soortgelijke rechtszaken die op dat moment liepen.  

Volgens Cartledge is het van groot belang dat Athene in eerste instantie niet een stad van de mensen was, maar van de goden. Het eren van de Goden was dan ook van levensbelang en was verweven in al het dagelijks handelen. De laatste jaren voor de dood van Socrates was het leven in Athene rampzalig geweest. Er waren plagen uitgebroken en er werden grote verliezen geleden op het slagveld. Voor de Atheners kon dit niks anders zijn dan een teken dat ze niet op de juiste manier hun eer betuigden aan de goden. Een ieder die zich niet hield aan de voorgeschreven omgang met de goden riep daarmee dus het onheil af over de stad Athene.

Socrates was als meest prominente vrijdenker van het oude Athene moeilijk te missen. Hij werd vaak, zoals bijvoorbeeld in het theaterstuk Wolken van Aristophanes, neergezet als een vrijdenker of atheïst. De stap naar iemand die ‘nieuwe goden introduceert’ is dan nog maar klein. Maar het was niet alleen Socrates, ook zijn (oud)leerlingen werden sterk verantwoordelijk gehouden voor de aanhoudende crisis. Dit is uiteindelijk de reden geweest waarom Socrates werd veroordeeld voor het ‘verderven van de jeugd’.
Volgens Cartledge onderschatten wij niet alleen het belang van de goden in het oude Athene. We leven ons ook op de verkeerde manier in in het Atheense idee van democratie door te denken dat het gelijk staat aan ons huidige idee van democratie. In het Athene van toen werd er veel sterker gehecht aan het algemeen belang dan wij tegenwoordig doen. Dat Socrates dit algemeen belang in de weg stond woog dan ook sterk mee in zijn veroordeling.

Wilt u meer lezen over het proces van Socrates? Lees 'Socrates' laatste woorden'.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.