Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
19-05-2014

Habermas over Europa: 'Dit is geen democratie meer'

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Wat meteen opvalt: zijn ongemak. Jürgen Habermas, toch een van ’s werelds invloedrijkste filosofen, aan wie vorig jaar nog de Erasmusprijs is uitgereikt - een van zijn vele prijzen, onderscheidingen en eredoctoraten - was liever niet begonnen aan het interview. Natuurlijk, spreken valt hem zwaar omdat hij werd geboren met een hazenlip; het is soms lastig om hem te volgen. Maar dat is niet het enige: hij heeft ook het gevoel dat hij de zeggenschap over zijn woorden verliest, omdat ik als journalist er mee op de loop kan gaan, zo wordt duidelijk tijdens het gesprek.

De lichamelijke afwijking waarmee Habermas werd geboren verklaart, volgens hem, zijn obsessie voor het publieke leven, voor het leven in de openbaarheid. Hij werd vlak na zijn geboorte geopereerd, maar ook toen hij vijf was – en inmiddels, zoals hij zegt, over een ontwikkeld geheugen beschikte. Die traumatische ervaringen hebben volgens Habermas zijn vertrouwen in zijn omgeving niet blijvend aangetast. Wel is zijn gevoel van afhankelijkheid van anderen erdoor versterkt. Ook zouden de operaties hem het belang van de omgang met anderen hebben laten inzien. De mens is een zoon politikon, zegt Habermas Aristoteles dan ook na: een dier dat leeft in de openbare ruimte.

Habermas is tijdens het interview opvallend negatief over dat publieke leven, op nationaal niveau, maar ook in Europa. We leven volgens hem in een postdemocratie - dit is geen democratie meer. ‘De politieke elite heeft zich volledig in het politieke systeem teruggetrokken en staat nauwelijks nog met een been in de samenleving.’
Terwijl Habermas veel verwacht van de politiek. ‘Politieke partijen zijn verplicht om mee te werken aan politieke menings- en wilsvorming; die opdracht hebben ze, dat staat nog in onze grondwet.’ De gedachte daarachter, legt Habermas uit, is dat politieke partijen de belangen van mensen moeten versterken, de zaken die mensen aan het hart gaan, conflicten ook die soms nog op diffuse wijze verschijnen. ‘Ze krijgen pas een vaste vorm door die versterking: aan de stamtafel, maar ook in kranten en in de politiek.’

Bij Habermas krijgt de politiek – en ook de media – de volledige verantwoordelijkheid voor het gebrek aan belangstelling voor Europa. Volgens hem wordt in Duitsland door Merkel moedwillig een belangrijke document - dat de aanleiding kan vormen voor een voor burgers interessant debat – uit de openbaarheid geweerd (zie verder het interview). Als het toch over Europa gaat, is dat vooral het strijdtoneel waarop nationale belangen veiliggesteld moeten worden. ‘Alle politiek buiten Duitsland beschouwen we als buitenlandpolitiek. Daardoor wordt het hele gebouw van Europa aan het wankelen gebracht. Ik ben de enige in Duitsland die dat überhaupt af en toe zegt. Dat maakt me wahnsinnig nervös.’

Benieuwd geworden naar het interview met Habermas over Europa?
Lees het hier (€). 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.