Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
24-04-2014

De onmogelijkheid van vergeving

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Leon Heuts
Voormalig hoofdredacteur Filosofie Magazine

 

‘Het lijkt mij alsof dit land is betoverd. Eerst de massahysterie en de moordlust zonder enige reden, waarna het lijkt alsof de betovering werd opgeheven en iedereen zich plotseling realiseerde wat een gekkenwerk dit was. Mensen proberen het nu achter zich te laten door middel van dit rare, gedwongen vergevingsritueel. Alsof het om een absurde theatervoorstelling gaat.’  De Nederlandse fotografe Lana Mesić reisde vorige maand samen met haar Zuid-Afrikaanse collega Pieter Hugo naar Rwanda, om een serie portretten te maken van slachtoffers en daders van de genocide – dit jaar twintig jaar geleden. Sommige slachtoffers, die onbeschrijfelijke gruwelen hebben meegemaakt, zeggen hun daders te hebben vergeven.
Maar is er wel sprake van vergeving? Mesić vroeg aan daders en slachtoffers van de genocide in Rwanda hun moment van vergeving te herscheppen. Maar in de Volkskrant zegt ze dat de vergiffenis soms een rationeel genomen besluit was. Is vergeving een gevolg van rationele overweging? Een proces van voors en tegens afwegen?

In het dossier op Filosofie.nl over vergeving schrijft de Nijmeegse filosoof Paul van Tongeren dat vergeving per definitie niet rationeel is – het is zelfs onbegrijpelijk. ‘Niet alleen een moord, maar ook het verraad van ontrouw kan niet echt ongedaan gemaakt worden, ook niet door een ‘passende’ straf. Het is dan ook volstrekt begrijpelijk dat je haat blijft voelen jegens de moordenaar van je geliefde, ook nadat hij zijn straf heeft uitgezeten. Even onbegrijpelijk is het dat iemand, hoewel dat ze het gemis van haar geliefde nog altijd voelt en daaronder lijdt, toch de haat laat varen, en zelfs een soort liefde daarvoor in de plaats laat komen, een liefde die zich uitdrukt in het geschenk van vergeving.’
Een geschenk, benadrukt Van Tongeren, dat daarom ook niet kan worden afgedwongen, ook niet door een ritueel. Een gift laat zich niet afdwingen – dan is het geen gift meer, maar een opdracht.   

Maar wellicht is met de foto’s iets anders aan de hand: het moment van vergeving laat zich niet reconstrueren. Je kunt het niet naspelen. Zelfs degene die vergeeft is per definitie niet heer en meester over zijn eigen daad, aldus Van Tongeren. Laat staan dat het je het kunt nadoen. ‘Het blijft onzeker of het iemand gegeven is werkelijk te vergeven. Vergeving is – hoeveel je er ook voor moet doen – ook voor degene die vergeeft een gave, met alle onzekerheid van dien.’
Het levert foto’s op van een ongemakkelijke schoonheid. Mesić ging uitgebreid in gesprek met de mensen die ze fotografeerde, en probeerde te achterhalen en in beeld te brengen hoe het proces van vergeving tussen slachtoffer en dader in zijn werk ging. Maar hoe nauwgezet en geslaagd ook – het moment van vergeving laat zich niet bepalen of vastleggen. Maar misschien is juist de onmogelijkheid daarvan in beeld brengen, de beste illustratie van wat vergeving is.

De foto-expositie over vergeving na genocide is tot 13 juni te bezichtigen in het Nutshuis in Den Haag. Klik hier voor meer informatie.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.