Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
28-03-2014

De naakte perenboom

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Rudi Rotthier

Dit stuk is een fragment uit De naakte perenboom. Op reis met Spinoza, dat is genomineerd voor de Socratesbeker 2014. In dit boek duikt Rudi Rotthier in het leven en werk van Spinoza.

In de late jaren negentig was Nederland een luider land. Dat is moeilijk in statistieken te vangen, maar volgens mij merkbaar. Misschien had het ermee te maken dat ik destijds een voorkeur had voor het zwartekousengebied – Tholen, Nunspeet, Kampen. Bij elk ontbijt in een hotelletje of een b&b werd er weerzinwekkend vrolijk gegroet. ‘Goeiemorgen!’ Het klonk als een mokerslag, een bevel zelfs, van lui die klaar waren, ja, zelfs ernaar snakten, om vele uren door guur weer te fietsen.

‘Goeiemorgen!’ Mijn ochtend begint traag en wint zoetjesaan veld op een slaapkop. Ik pruttelde iets gelijkaardigs terug, veel te zacht, weifelend. ‘Goeiemorgen?’ Er werden kelen geschraapt, en een nog luider ‘Wat zegt u?’ volgde op mijn repliek. ‘O, u komt uit België!’ Alsof dat veel verklaarde en iets vergoelijkte.

Tegen het einde van het ontbijt was ik wakker, en geneigd even hard afscheid te nemen als de binnenkomers eerder hadden gegroet. ‘Prettige dag nog!’ Nogmaals, dit soort dingen laat zich niet in statistieken vatten, maar volgens mij verschijnen Vlamingen als dieven in de nacht, worden ze, zoals de door het ijle getransporteerde acteurs van Star Trek, langzaamaan zichtbaar tot ze onmiskenbaar aanwezig zijn, en nemen ze uiteindelijk uitvoerig afscheid; Nederlanders verschijnen met open vizier, blijven uitdrukkelijk zichtbaar tot ze het ineens niet langer zijn.

Ik associeerde destijds de Nederlandse tendens tot intens, luidruchtig begroeten en lauw afscheid nemen met reislust. Reizigers, en zeker ontdekkingsreizigers of zakenreizigers van de voc, moesten hun entree maken en zullen vaak een reden gehad hebben om in het midden van een transactie te vertrekken. Terwijl de sedentaire Vlamingen het afscheid beschouwen als smeersel om een volgende ontmoeting te vergemakkelijken (en die zonder grote entree mogelijk te maken). Met een goed afscheid wordt een begroeting minder essentieel. Een goede begroeting staat een afscheid in de weg.

Ik werd meteen geconfronteerd met bizarre uitzonderingen, zoals de archetypische ontdekkingsreis van Abel Tasman naar wat later, zij het niet door hem, Nieuw-Zeeland zou worden genoemd. Hij had als opdracht markten en handelsproducten te zoeken. Het eerste contact, en de eerste begroeting, verliepen tragisch – Maori’s en Hollanders begrepen elkaars signalen verkeerd (de luidheid van het Hollands trompetgeschal kwam op de Maori’s over als agressief, een onmiskenbare uitnodiging tot een robbertje vechten – een gevoel waar ik aan de ontbijttafel mee kon sympathiseren), terwijl de tatoeages en de uitgestoken tongen van de Maori’s evenmin een lieflijke indruk maakten. De Maori’s stuurden oorlogskano’s uit als antwoord op het vermeende Hollandse oorlogsgeschal. De Hollanders hadden vreedzame gezanten, begroeters, in roeiboten gezet, maar die konden niet snel genoeg terugkeren om de oorlogskano’s te ontlopen. Aan weerszijden vielen doden. Vervolgens is Tasman, die in zijn privéleven en zijn religieuze voorkeuren redelijk avontuurlijk aangelegd was, erin geslaagd om het grootste deel van het latere Nieuw-Zeeland in kaart te brengen zonder ook maar één keer ergens aan land te gaan, zonder ook nog maar één Maori te begroeten. Hij is erin geslaagd de kost aan mensenlevens te beperken, wat lovenswaardig is, maar wat een vermogen had die man om zijn nieuwsgierigheid te onderdrukken. Geboren in Lutjegast.

Ik meen te merken dat de Nederlandse hotelgasten tegenwoordig zachter groeten dan ik me uit het verleden herinner. Ze delen niet langer de mokerslagen uit die de rug rechten en de slaapwebben uit de hersenen ragen. Nederlandse gasten volstaan nu met een afgemeten ‘goeiemorgen’, waartoe ze zich zelfs even laten aanporren. Misschien overdrijf ik hoe het destijds was, ik ben zelf in de tegengestelde richting geëvolueerd, ben een enthousiaster begroeter geworden en al eens betrapt op een knallend ‘goeiemorgen’. Misschien is die zachtere groet der Nederlanders een teken van verminderd zelfvertrouwen. Misschien is de verdwenen luide begroeting een gevolg van een meer vermengde samenleving, waar luidheid afsteekt en mensen zich minder met andermans zaken bemoeien. Je ziet de hotelgasten in mijn richting kijken en denken: Wat is er mis met die man? Waarom is die zo luid? Ik ben, realiseer ik me een beetje beduusd en onder voorbehoud, de geest van hun verleden.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.