Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
WP nr. 2/2006

Naar een reflexieve verlichting in veelvoud?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Antoon Braeckman

Wij zijn de erfgenamen van de verlichting, maar toch kunnen we vandaag niet langer verlicht zijn zoals de achttiende-eeuwers dat waren. Daarvoor hebben vooral geschiedenis, maar ook de actuele processen van multiculturalisme en mondialisering de idealen van de verlichting te zeer ‘onttoverd’. Maar misschien zitten er nog mogelijkheden in een reflexieve verlichting: een verlichting die zich bewust is van haar eigen grenzen, en precies daarom ook accepteert te kunnen verschijnen in een veelheid van nieuwe gestalten. Tot die slotsom kan men althans komen bij een terugblik op twee eeuwen verlichting.
 

In de schaduw van een zonsopgang

‘De natuur’, zo schrijft de jonge Schelling, ‘heeft er wijselijk voor gezorgd dat onze ogen via de ochtendschemering aan het volle daglicht wennen. In die zin hoeft het ook niet te verwonderen dat er in de lager gelegen gebieden nog nevelslierten hangen, terwijl de bergen reeds in het volle zonlicht baden. Maar eens het ochtendgloren is aangebroken, kan de zon niet uitblijven.’ Zelden is de kracht van de metafoor van de Aufklärung zo trefzeker benut als in deze formulering. De verlichting is als een zonsopgang. Aanvankelijk heerst nog het schemer en hier en daar zijn de dingen nog in nevelen gehuld, maar met de zonsopgang kondigt zich het volle daglicht aan dat onherroepelijk alle duister zal verdrijven. Behalve in het beeld van een toenemende helderheid en klaarheid waarin alles gevat wordt, schuilt de kracht van de vergelijking vooral in de voorstelling dat het om een natuurlijke én dus niet tegen te houden ontwikkeling zou gaan. Daarmee herneemt Schelling een visie die reeds te beluisteren viel in Kants beroemde opstel over de verlichting: ‘Wanneer men vraagt of we vandaag in een verlichte tijd leven, dan is het antwoord: nee, maar wel in een tijd van verlichting.’ Ook hier is de diagnose dat de verlichting aan de gang is, maar nog niet haar eindbestemming – een verlichte tijd – heeft bereikt.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.