Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
WP nr. 2/2013

De herhaling van het onherhaalbare

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Martijn Boven

Is de herhaling mogelijk? Deze ogenschijnlijk simpele vraag vormt het uitgangspunt van De herhaling. Een proeve van experimenterende psychologie door Constantin Constantius (1843), een van de meest curieuze geschriften uit het oeuvre van Soren Kierkegaard. In het alledaagse taalgebruik verwijst de term ‘herhaling’ naar een bepaalde gebeurtenis die zich voor een tweede, derde, vierde of n-de keer voordoet. Deze betekenis zien we onder anderen terug in termen als repetitie (‘herhaalde oefening om zich iets in te prenten’), recidive (‘herhaling van een misdrijf’) of reprise (‘nieuwe opvoering van een eerder uitgevoerd toneelstuk’, zie Van Dale). Doen de herhalingen zich met een zekere regelmaat voor dan spreken we al snel over gewoontes of zelfs over natuurwetten. In al deze alledaagse, niet-existentiele betekenissen verbindt de herhaling twee of meer gebeurtenissen met elkaar, waarbij de eerste gebeurtenis als model voor latere, vergelijkbare gebeurtenissen geldt. Kierkegaard heeft geen van deze alledaagse betekenissen op het oog, maar maakt van de herhaling een filosofisch begrip dat betrekking heeft op de menselijke existentie (latere filosofen als Heidegger, Deleuze en Derrida nemen dit begrip over en verwerken het in hun eigen filosofie).

In dit artikel wil ik twee aspecten aan de orde stellen die De herhaling tot een nog altijd belangrijk boek maken: 1) De ongewone filosofische stijl die in dit boek ontwikkeld wordt en 2) De eigenzinnige opvatting over vrijheid en subjectiviteit die er onder de noemer ‘de herhaling’ in naar voren wordt gebracht. Zoals de ondertitel ‘een proeve van experimenterende psychologie’ al aangeeft, is De herhaling geen klassieke filosofische verhandeling waarin op systematische wijze wordt  uitgelegd wat er onder de herhaling – als filosofische begrip – verstaan moet worden. Integendeel, het is een uiterst experimenteel boek waarin een nieuwe filosofische stijl wordt geïntroduceerd. Er wordt zodoende nergens een eenduidige definitie gegeven van de herhaling in filosofische zin die ik in het vervolg zal aanduiden als de ‘existentiële herhaling’. Sterker nog, de twee verschijningsvormen van de herhaling – de alledaagse en de existentiële herhaling – worden telkens welbewust met elkaar verward. Pas in de afsluitende brief aan ‘de echte lezer van dit boek’ wordt duidelijk in welke richting we het verschil tussen deze twee vormen van herhaling moeten zoeken.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.